معرفی کتاب

مهرورزی به اهل بیت علیهم السلام از دیدگاه قرآن و سنّت

یکی از آیاتی که شیعه برای امامت امیر المؤمنین علیه السلام بدان استناد می کند آیۀ مودّت است: «قُلْ لا أَسْئَلُکمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی وَمَنْ یقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فیها حُسْنًا إِنَّ الله غَفُورٌ شَکورٌ؛ بگو: من هیچ گونه اجر و پاداشی از شما بر این دعوت درخواست نمی کنم جز دوست داشتن نزدیکانم» سوره شوری، آیه 23 در نخستین بخش به توضیح معنای «قربی» از دیدگاه پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله پرداخته و با توجه به روایات پیشوایان حدیث و تفسیر آن را نزدیکان رسول خدا یعنی علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام شناسانده اند. شایان ذکر است که امام حسن علیه السلام در خطبه ای به این آیه استناد کرده و مصداق قربی را مشخص نموده اند؛ اما برخی از علمای اهل سنت بخش هایی از خطبه را گزینش و نقل کرده اند، غافل از اینکه تمام خطبه را همگنان آنان نقل نموده اند.

چکیده ماشینی


نویسنده : حسینی میلانی، سید علی ناشر : حقایق اسلامی سال انتشار : 1390 مکان انتشار : قم زبان : Persian تعداد بازدید : 117     تاریخ درج : 1397/02/04    

یکی از آیاتی که شیعه برای امامت امیر المؤمنین علیه السلام بدان استناد می کند آیۀ مودّت است: «قُلْ لا أَسْئَلُکمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی وَمَنْ یقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فیها حُسْنًا إِنَّ الله غَفُورٌ شَکورٌ؛ بگو: من هیچ گونه اجر و پاداشی از شما بر این دعوت درخواست نمی کنم جز دوست داشتن نزدیکانم» سوره شوری، آیه 23

چرا که در روایات بی شماری رسول خدا صلی الله علیه وآله منظور از قربی را نزدیکان خویش یعنی علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام معرفی کرده است.

از آنجایی که برخی از علمای اهل سنت از جمله ابن تیمیه با تشکیک در شمول «فی القربی» تلاش می کنند دلالت این آیه را فراتر از اهل بیت علیهم السلام نشان دهند؛ برخی از علمای شیعه در تفسیر آیۀ مودت با استناد به منابع اهل سنت به امثال وی پاسخ گفته اند.

یکی از کتابهایی که در تفسیر این آیه و احادیث آن نگاشته شده اثر آیت الله سید علی حسینی میلانی (مدظله العالی) است. ویژگی کتاب ایشان استناد به منابع اهل سنت در بررسی سند و توضیح واژگانی این آیه است.

ایشان کتاب را در پنج بخش تنظیم نموده:

در نخستین بخش به توضیح معنای «قربی» از دیدگاه پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله پرداخته و با توجه به روایات پیشوایان حدیث و تفسیر آن را نزدیکان رسول خدا یعنی علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام شناسانده اند.

وی این معنا را بر اساس روایات بخاری، مسلم، احمد بن حنبل، ترمذی، طبری، هیثم بن کلیب، طبرانی، حاکم نیشابوری و.. . بیان کرده است.

نویسنده همچنین اسامی 24 تن از صحابه و تابعانی که این روایت را نقل کرده اند برشمرده و در ادامه به نام 56 تن از پیشوایان تفسیر و حدیث که این روایت را در کتابهای خود نقل کرده اند اشاره کرده و متن حدیث را از کتب معتبر نزد اهل سنت نقل کرده است.

شایان ذکر است که امام حسن علیه السلام در خطبه ای به این آیه استناد کرده و مصداق قربی را مشخص نموده اند؛ اما برخی از علمای اهل سنت بخش هایی از خطبه را گزینش و نقل کرده اند، غافل از اینکه تمام خطبه را همگنان آنان نقل نموده اند.

بخش دوم به بررسی و تصحیح سندهای روایات آیه مودّت می پردازد.

نویسنده محترم معتقد است روایت هایی که بیان گر گفتار حق هستند و در کتاب های اهل سنّت روایت شده اند، بنا بر آراء و دیدگاه رجالی آن ها به سه دسته تقسیم می شوند:

1- روایت هایی که به صحّت آن ها اتفاق نظر دارند مثل حدیث طاووس، از سعید بن جبیر، از ابن عباس؛

2- روایت هایی که در این باب محدّثان نقل کرده اند و درباره سند آن اظهار نظر نکرده اند و حتی پیرامون آن هیچ سخنی به میان نیاورده اند؛ بلکه می توان فهمید که گریزی جز اعتراف به اعتبار این روایت ها نیافته اند؛ مانند روایت هایی که در آن ها مطرح شده که عدّه ای از پیامبر خدا صلی الله علیه وآله در قبال دعوتش درخواست اجر کردند... و خطبه امام حسن علیه السلام پس از شهادت پدر بزرگوارشان و هم چنین سخنان امام سجاد علیه السلام در شام و مواردی دیگر از این قبیل.

3- روایت هایی که در این زمینه مطرح شده و درباره سند آن ها اظهار نظر شده است.

سپس می افزاید که آنچه که در صدد بررسی و بحث پیرامون آن هستیم روایت های دسته سوم است. ما به طور مفصل در شرح حال راویانی که در این روایت ها تضعیف شده اند با تکیه بر سخنان بزرگان جرح و تعدیل اهل سنّت، سخن خواهیم گفت تا روشن شود که همه ادعاهای آنان بی اعتبار و مردود است.

از همین رو در ادامه به بررسی شخصیت رجالی چهار تن از راویانی که در سندهای این احادیث آمده اند (یعنی یزید بن ابی زیاد، حسین اشقر، قیس بن ربیع و حرب بن حسن طحّان) می پردازد.

بخش سوم به رد شبهه های مخالفان حدیث مودت می پردازد. در این بخش به رد شبهه ی ابن تیمیه که در سه محور زیر مطرح شده پاسخ می دهد:

الف) مکی بودن سوره شورا و نبود حسنین علیهما السلام هنگام نزول آیه؛ ب) پیامبر برای رسالتش درخواست اجر نکرد؛ ج) چرا آیه به جای «إلاّ المودّة فی القربی» نفرمود: «إلاّ المودّة للقربی»؟

نویسنده بیان می کند که سوره ی شورا مکی است اما به شهادت بسیاری از مفسرین چندین آیه ی آن مدنی است که آیه ی مودت از آن جمله است.

در پاسخ به محور دوم شبهه، ضمن بررسی درخواست اجر و پاداش برای رسالت در آیات مختلف چنین بیان می کند:

اگر این آیات با دقت بررسی گردد، روشن می شود که آیه هایی که درباره ی پیامبر ما صلی الله علیه وآله آمده بر چهار گونه است:

1- آیاتی که به عدم درخواست اجر مربوط می شود؛

2- آیاتی که شامل درخواست اجر می شود، ولی با واژه «لکم»

3- آیاتی که شامل عدم درخواست اجر می شود و از طرفی درخواست «گزینش راهی به سوی خدا» از روی اختیار می شود.

4- آیاتی که شامل درخواست اجر است و آن همان مودّت و مهرورزی به خویشاوندان است.

سپس با اشاره به اینکه تنافی میان آیه ها وجود ندارد می گوید:

پیامبر خدا صلی الله علیه وآله در قبال تبلیغ رسالت خویش از مردم اجر و پاداشی درخواست نکرد و فقط به آن ها فرمود: «در این باره راهی به سوی خدا برگزینید» و آن «وظیفه ی شماست» و این وظیفه جز با مودّت و مهرورزی به اهل بیت علیهم السلام محقق نمی شود؛ از این رو در روایتی از اهل بیت علیهم السلام آمده است که فرمودند: «نحن السبیل؛ ما همان راه برگزیده شده هستیم»

نویسنده در محور سوم با استناد به سخن زمخشری از شبهه ی ابن تیمیه اظهار شگفتی می کند؛ چرا که چنین سخنی دلیل بر عدم فهم زبان عربی است.

بخش چهارم ضمن بیان روایت ها و دیدگاه های موافقین حدیث مودت از جمله فخر رازی، زمخشری و.. . به رد نظریه های برخی از علمای اهل سنت می پردازد که معنای قربی را بر مطلب دیگری غیر از نزدیکان رسول خدا (علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام) تطبیق داده اند؛ مثلاً گفته اند: منظور از «قربی» تقرّب و نزدیکی به خداوند است.

بخش پنجم دلالت آیه بر امامت و سرپرستی را بحث کرده است.

نویسنده بیان می کند که این آیه ی مبارکه به جهات زیر به امامت و سرپرستی امیرالمؤمنین علیه السلام دلالت دارد:

1- خویشاوندی خاندانی و امامت؛

2- لزوم مهرورزی سبب لزوم پیروی و اطاعت؛

3- دوستی مطلق (همه جانبه) باعث برتری در تمام جهات؛

4- لزوم دوستی مطلق (همه جانبه) باعث پاکدامنی و ناآلودگی.

بررسی و نقد شبهه هایی درباره ی لزوم پیروی و اطاعت از ابن تیمیه، دهلوی و ابن روزبهان در پایان کتاب آمده و پاسخ گفته شده است. کتاب دارای کتابنامه است.

لینک کوتاه :