معرفی کتاب

یاران امام به روایت اسناد ساواک 11


تعداد صفحه : 391 ناشر : مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات سال انتشار : 1379 مکان انتشار : تهران زبان : فارسی تعداد بازدید : 787     تاریخ درج : 1398/03/30    

شهید چمران به گزارش ساواک

جلد یازدهم مجموعه «یاران امام به روایت اسناد ساواک» ویژه گزارش های ساواک درباره شهید سرافراز دکتر مصطفی چمران است.

این مجموعه که به همت مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات منتشر می شود، بخشی از جلوه های متمایز شخصیت های مبارز را در پیشدید خواننده قرار می دهد.

این اثر که در قطع وزیری و 361 صفحه همراه با تصاویر و گزارش های ویژه منتشر شده، شامل اسناد و انعکاس بخش هایی از فعالیت های سیاسی-اجتماعی شهید چمران در خارج از کشور، از سال 1340 تا 1357 است.

کتاب در دو فصل تنظیم شده، در فصل نخست پس از مقدمه ناشر، زندگینامه شهید چمران از تولد تا شهادت، در 32 صفحه آمده است و شگفت این که محل تولد دکتر چمران در این متن، شهر «قم» ذکر شده، در حالی که در منابع دیگر، همه جا محل تولد وی را «تهران» دانسته اند.

از نکات جالب در این مقدمه، به دو نکته مهم باید اشاره کنیم، نخست این که دکتر چمران در روزهای اوج گیری انقلاب اسلامی در بهمن 57، تصمیم داشته همراه با پانصد رزمنده سازمان امل، به نحوی شگفت انگیز، خود را وسط معرکه نبرد، به خیابان های تهران برساند و به یاری انقلابیون مسلمان و مبارز ایرانی خود بیاید که با سرعت تحولات انقلاب، فرار شاه و پیروزی مردم، دیگر چنین نیازی احساس نشد. نکته دیگر این که در واپسین روزهای پیروزی انقلاب، دکتر چمران به عشق دیدار امام خمینی(ره) به ایران شتافت، برای کسب اجازه ورود، تلکس های متعددی از درون هواپیما به مسوولان وقت ارسال داشت اما آنگاه که شهید چمران پس از 22 سال هجرت و تبعید، به وطن بازگشت هشت ساعت در فرودگاه مهرآباد معطل ماند!

وی در آغاز ورود به دیدار امام خمینی (ره) شتافت.

بخش دوم کتاب، متن اصلی گزارش های ساواک درباره فعالیت های شهید چمران در آمریکا و لبنان است که با حروفچینی متن گزارش ها و توضیحات روشنگر حاشیه ای همراه است.

اولین سند این مجموعه، مربوط به تظاهرات عده ای از دانشجویان ایرانی و از جمله دکتر چمران در آمریکاست. این تظاهرات به مناسبت بزرگداشت قیام سی ام تیرماه سال 1331 برپا شده بود. تاریخ این گزارش 17/10 /1340 ذکر شده است.

اسناد و گزارش های فعالیت های شهید چمران در آمریکا 157 صفحه از کتاب را شامل می شود. آخرین سند و گزارش ساواک درباره شهید چمران از آمریکا، مربوط به سال 1350 است. پس از آن، تنها در یک سند(مرداد 1350) به صورتی اجمالی اعترافات شخصی به نام «هرمز داور پناه» آمده است که در آن کیفیت فعالیت دکتر چمران در زمینه آموزش نظامی در مصر و تشکیل گروه های مخفی ذکر شده است. این تنهاترین سند ساواک مربوط به فعالیت دکتر چمران در مصر است. به نظر می رسد دوره اقامت و آموزش دکتر چمران در مصر، به دلایلی، از جمله تغییر ظاهر وی و نیز عدم ارتباط بین ایران و مصر در آن دوره، از دید مأموران ساواک شاه پنهان مانده است، اما پس از ورود دکتر چمران به لبنان، مجددا وی شناسایی می شود و مأموران ساواک همه جا او را زیر نظر گرفته، حتی دوستان و اعضاء خانواده وی را در ایران و خارج از کشور، تحت مراقبت و بازجویی قرار داده بودند.

اسناد فعالیت های دکتر چمران در لبنان، گویای این حقیقت است که به علت عدم هماهنگی بین نمایندگی های مختلف ساواک و کم تجربه بودن برخی از آنها در خارج از کشور، مأموران شناخت دقیقی از او و حتی نام خانوادگی دکتر چمران نداشتند، تنها می دانستند که او فرد مهمی است و باید تحت کنترل قرار گیرد، به همین دلیل نام خانوادگی «چمران» در گزارش های مختلف، چمران ساوه ای، «چمبران» یا «جمارانی» ذکر شده است.

در یکی از اسناد مهم مربوط به دوره اقامت شهید چمران در لبنان، مأمور شماره 334 ضمن گزارش به مافوق خود پیشنهاد می کند برای خاتمه دادن به فعالیت های دکتر چمران علیه رژیم شاه و اسرائیل، وی را به سرویس های اطلاعاتی اسراییل معرفی کنند تا بدین ترتیب دکتر چمران تحت نظر و مورد «پذیرایی »سرویس های اطلاعاتی اسرائیل قرار گیرد. این سند نشانگر ارتباط «ساواک»، و «سرویس های اطلاعاتی اسرائیل»است و در ضمن بیانگر این موضوع است که آنها تا چه حد از اقدامات شهید چمران علیه شاه و اسرائیل نگران بوده اند.

در دو سند مهم دیگر که مربوط به خرداد و تیر 1357 و روزهای پرخروش اوج گیری انقلاب اسلامی ایران است. ساواک ضمن ارایه عکس و مشخصات دکتر چمران، از تمامی واحدهای مرزی و همچنین از ریاست سازمان اطلاعات و امنیت خوزستان، آذربایجان شرقی و غربی، خراسان، گیلان، مازندران، کردستان، فارس، کرمانشاهان، سیستان و بلوچستان، هرمزگان، بوشهر، ایلام و اصفهان خواسته است که دکتر چمران را به محض ورود به ایران دستگیر و در اختیار سازمان اطلاعات و امنیت قرار دهند. این دو سند افشاگر این نکته مهم اند که در آن زمان، رژیم شاه پیش از هر چیز از کسانی چون دکتر چمران که قدرت مدیریت و سازماندهی نظامی و مردمی داشتند می ترسیده است.

کتاب «شهید سرافراز دکتر چمران به روایت اسناد ساواک» اثری مهم و خواندنی، همراه با 29 قطعه عکس جالب از شهید چمران در موقعیت های مختلف و چند سند از دوران تحصیل آن مجاهد شهید است، یقینا برای شناخت وجه دیگری از منشور چند وجهی شخصیت پرتلألو دکتر چمران، این اثر باید به دقت خوانده شود، زیرا انعکاس تمامی محتوای این کتاب در یک مقاله کوتاه میسر نیست.

کلمات کلیدی
معرفی کتاب  |  شهید چمران به گزارش ساواک  | 
لینک کوتاه :