معرفی کتاب

شهداء الفضیلة

سپس به این نکته اشاره نموده که چون آن گروه از دانشمندان ما که در خلال سه قرن اول هجری شهید گشتند، شرح حالشان در کتاب ها و معجم های فراوانی گردآوری شده است، در این کتاب از شهدای قرن چهارم آغاز کرده تا عصر حاضر؛ و به عنوان تذییل، در خیلی از قرن ها شرح حال برخی از شهیدان مشهور شیعه را که از شخصیت ها و فاضلان بوده اند، ولی شهرت علمی نداشته اند نیز آورده است و آنگاه کتاب با نام شهید «ناصر کبیر»، آغاز می گردد (همان). 3- حکیمی، محمدرضا، «شهداء الفضیلة»، پایگاه مجلات تخصصی نور، نشریه: نامه آستان قدس، اردیبهشت 1342، شماره 14. 4- حکیمی، محمدرضا، «شهداء الفضیلة»، پایگاه مجلات تخصصی نور، نشریه: نامه آستان قدس، فروردین 1343، شماره 17.

چکیده ماشینی


نویسنده : امینی، عبدالحسین تعداد صفحه : 409 ناشر : مکتبة الطباطبائی سال انتشار : 1393 مکان انتشار : قم زبان : عربی تعداد بازدید : 687     تاریخ درج : 1398/04/13    

معرفی اجمالی

 «شهداء الفضیلة» تألیف علامه امینی، مشتمل بر زندگی نامه و آثار علمای شهید شیعه، از قرن چهارم تا قرن چهاردهم (دوران مؤلف) است. این کتاب به زبان عربی در یک جلد نوشته شده است.

ساختار

کتاب با مقدمه هایی از شیخ محمدخلیل الزین عاملی، سید حسن امین و نویسنده آغاز شده است. در متن کتاب ذکر نام علما به ترتیب قرن و بر مبنای تاریخ شهادت ذکر شده است.

نثر کتاب، میانه قدیم و جدید نوشته شده که هم از سجع های متکلفانه و هم از پاره ای تطویل های غیرلازم خالی است و از این رو عبارات کتاب، نوعاً پخته و مطبوع است (حکیمی، محمدرضا، شماره 17، ص 45).

مؤلف در ابتدای ترجمه (شرح حال) هریک از شهیدان، نسب او را بیان کرده، سپس سایر حالات را نگاشته و بعد، به ذکر خصوصیاتی مناسب و مفید از وی پرداخته است، از جمله: استادان، شاگردان، افکار علمی و اجتماعی هر یک را به اختصار آورده، مشایخ روایت و اجازات اهل حدیث آنان را ذکر کرده و به شهدای فرزندها و نبیره های دانشمندان اشاره کرده است. همچنین، تألیفات فراوانی از آنان نام برده که خود واجد اهمیت بسیاری می باشد. گروهی را نیز در پای صفحه بمناسبت معرفی کرده و از این لحاظ، کتاب با اختصاری که نسبت به موضوع خود دارد، لبریز از فواید رجالی، تاریخی و ادبی است (همان).

گزارش محتوا

در مقدمه سید حسن امین، به اهمیت کتاب و نویسنده آن، به صورت مختصر، اشاره شده است (مقدمات، ص 3- 15).

در مقدمه خلیل الزین، به این نکته اشاره گردیده است که اگر ما بتوانیم با روش نوین پژوهش، پیرامون حوادث تاریخ اسلام بررسی کنیم، حتماً بی اعتمادی جوانان تحصیل کرده و محققان معاصر را از خیلی از مباحث تاریخی، برطرف خواهیم کرد و حقایق اساسی و حوادث راست را به قبول آنان خواهیم رساند. وی معتقد است عده زیادی از مورخان روی هوی و هوس و تعصبات اعتقادی، به نوشتن تاریخ دست زدند و در نتیجه به روایت حوادثی که پدیده های واقعی تاریخ اسلام را پیش چشم ما گذارد نپرداختند. این شد که گروهی در اخذ تاریخ اسلام به جانب خاورشناسان رو کردند و همین زیانمان بس که تاریخ ما را دیگران برایمان روشن کنند (همان، شماره 13، ص 21- 22).

در پایان مقدمه فوق، خلاصه ای از زندگانی مؤلف و پدر و نیای وی آورده شده است و پیش از این قسمت، مراتب علمی و شخصیت روحانی مؤلف شرح داده شده و به اجازات اجتهادی که فقهای آن روز به او داده اند، اشاره شده است (همان، ص 23).

نویسنده درک ارزش کتاب را به خواننده خود واگذار کرده و در دیباچه مختصری که در ابتدای آن آورده، می گوید: «این همان کتابی است که برای گردآوریش کوشیدم و عمر گرانمایه خود را در راه نگارشش سپری کردم و خود حاوی تاریخ و سرگذشت شهیدان اندیشمندانمان که خون خود را برای پایداری حقایق دینی ریختند، می باشد و آنرا به جویندگان فضایل و رهبران کمال انسانی تقدیم می کنم تا بدین وسیله، باز یاد آن شهدای عالیقدر، زنده گردد» (همان، ص 19).

سپس به این نکته اشاره نموده که چون آن گروه از دانشمندان ما که در خلال سه قرن اول هجری شهید گشتند، شرح حالشان در کتاب ها و معجم های فراوانی گردآوری شده است، در این کتاب از شهدای قرن چهارم آغاز کرده تا عصر حاضر؛ و به عنوان تذییل، در خیلی از قرن ها شرح حال برخی از شهیدان مشهور شیعه را که از شخصیت ها و فاضلان بوده اند، ولی شهرت علمی نداشته اند نیز آورده است و آنگاه کتاب با نام شهید «ناصر کبیر»، آغاز می گردد (همان).

از جمله ویژگی های کتاب آن است که مؤلف برای تدوین این اثر گرانقدر، در حالی که جز خامه پرتوان و همت والایش یاوری نداشت، بپاخاست و برای جمع آوری آن، کتابخانه های ایران و عراق را بدقت مورد بررسی قرار داد و در راه جستجوی احوال شهیدان، نسخه های کمیاب را کاوید و بجز مالی که صرف کرد، سالهایی چند از عمر خود را گذراند و مبالغه نیست اگر بگوییم علامه امینی در تألیف این کتاب، نیروهایی به مصرف رسانید که خارج از متعارف بود تا توانست آنرا با این ترتیب بدیع و سبک زیبا و بیان لطیف و تعبیر نیکو بیرون دهد و خوانندگان، خود هنگامی که این یگانه کتاب را بخوانند، به رنج های فراوانی که در راه تألیف آن تحمل شده است، پی خواهند برد (همان، ص 22).

پیش از بیان سایر مزایای کتاب، نام چند تن از شهیدان مذکور در کتاب، بدون تفصیل شخصیت علمی و موقعیت اجتماعی و رشته های آنان، ذکر می گردد: ناصر کبیر ابومحمد اطروش حسینی معروف به ناصر کبیر (304 ق)، شیخ ابوالحسن علان رازی (قرن 4)، حافظ بدیع الزمان همدانی (398 ق)، شیخ ابوعلی انطاکی (399 ق)، ابوالحسین حلبی نحوی (460 ق)، شیخ ابوالقاسم کرکی قزوینی (498 ق)، ابوالمحاسن رویانی طبری (501 ق)، قاضی ابوالحسین غسانی (563 ق)، شیخ ابوعلی فتال نیشابوری (قرن 6)، حافظ محمدبن یوسف عرباضی (633 ق)، تاج الدین محمد آوی (قرن 8) و بدرالدین بن زهره (732 ق) (همان، ص 20).

در ضمن تراجم شهداء، وقایع و حوادثی از قبیل: تهدیم های کعبه معظمه و ساختن آن، برخی از فتن قرامطه، پاره ای از فجایع وهابی ها و واقعه احمد پاشای جزار در عامله ذکر شده و شرحی راجع به مقداری از خاندان های علمی شیعه نیز آمده است (همان، شماره 17، ص 46).

آثار ادبی منظومی نیز در کتاب آورده شده که از جمله، قصیده معروف ابوالحسن تهامی (متوفی 416 ق) است در سوگ کودک خردسالش در 83 بیت که از بهترین، گدازنده ترین و مشهورترین مراثی ادبی عرب است که سوز و گذار مراثی خنساء شاعره در مرگ برادرش صخر و هم مراثی خاقانی، جامی، محتشم و... را بیاد می آورد (همان).

از دیگر ویژگی های این اثر گرانقدر، مدارک و منابع آن می باشد. مدارک این کتاب، نوعاً کتب تاریخ و رجال معتبر و معتمد فریقین است و چون شرح حال علمای ما در نظر رجالیون و مورخان خود شیعه بهتر آمده، به کتب آنان فراوان تر استناد شده است. (همان، شماره 14، ص 33).

وضعیت کتاب

کتاب دارای چهار فهرست به ترتیب زیر می باشد که در انتهای کتاب آمده است:

1- فهرست اعلام شهیدان (130 دانشمند).

2- فهرست اعلام خاندان های مذکور در کتاب (20 خاندان).

3- فهرست اعلام کسانی که در ضمن متن، شرح حال آنان آمده است (بیش از 27 نفر).

4- فهرست اعلام کسانی که در پای صفحه ها شرح حالشان ذکر شده است (بیش از 125 نفر).

توضیحات اضافی پیرامون اشخاص، در پاورقی ها آمده است.

منابع مقاله

1- مقدمه و متن کتاب.

2- حکیمی، محمدرضا، «شهداء الفضیلة»، پایگاه تخصصی مجلات تخصصی نور، نشریه: نامه آستان قدس، آبان 1341، شماره 13.

3- حکیمی، محمدرضا، «شهداء الفضیلة»، پایگاه مجلات تخصصی نور، نشریه: نامه آستان قدس، اردیبهشت 1342، شماره 14.

4- حکیمی، محمدرضا، «شهداء الفضیلة»، پایگاه مجلات تخصصی نور، نشریه: نامه آستان قدس، فروردین 1343، شماره 17.

 

کلمات کلیدی
معرفی کتاب  |  شهداءالفضیلة  |  آثار علامه امینی(ره)  | 
لینک کوتاه :