مصاحبه و گفتگو  /  پیامبر و اهل بیت(ع)

حضرت معصومه(س)؛ الگوی ولایت پذیری برای نسل جوان

حضرت فاطمه معصومه (س) در روز اول ذیقعده سال 173 هجری، در شهر مدینه چشم به جهان گشود. این بانوی بزرگوار، از همان آغاز، در محیطی پرورش یافت که پدر و مادر و فرزندان، همه به فضایل اخلاقی آراسته بودند. عبادت و زهد، پارسایی و تقوا، راستگویی و بردباری، استقامت در برابر ناملایمات، بخشندگی و پاکدامنی و نیز یاد خدا، از صفات برجسته این خاندان پاک سیرت و نیکو سرشت به شمار می رفت. پدران این خاندان، همه برگزیدگان و پیشوایان هدایت، گوهرهای تابناک امامت و سکان داران کشتی انسانیت بودند. برای آشنایی بیشتر با جایگاه والای آن حضرت و تاثیرات ایشان بر شهر قم همچنین فضایل اخلاقی و معنوی این بانوی با فضیلت با طاهره حیاتی؛ معاون پژوهش حوزه علمیه خواهران قم گفت وگویی شده است که در ادامه می خوانید.

منبع : خبرگزاری ایکنا مصاحبه شونده : حیاتی، طاهره تعداد بازدید : 70     تاریخ درج : 1402/08/14    

ایکنا ـ جایگاه معنوی و شخصیتی حضرت معصومه(س) براساس روایات چگونه است؟

جایگاه برجسته حضرت فاطمه معصومه(س) در نزد اهل بیت(ع) بر محبان خاندان رسالت پوشیده نیست. برجستگی های وجودی این بانو از القاب آن حضرت که توسط ائمه اطهار(علیهم السلام) ذکر شده، مشهود است. لقب معصومه و کریمه از جمله این القاب است. لقب کریمه اهل بیت(س) از طرف امام صادق(ع) بر ایشان اطلاق شده که در رؤیای صادقه مرحوم آیت الله العظمی مرعشی نجفی هم آمده است. بر اساس رؤیای صادقه ای که مرحوم آیت الله مرعشی نجفی(ره) از پدر بزرگوارشان مرحوم حاج سیدمحمود مرعشی نقل می کردند، قبر شریف حضرت معصومه (س) جلوه گاه قبر گمشده مادر بزرگوارش حضرت صدیقه طاهره (س) است. آن مرحوم درصدد بود که به هر وسیله ای که ممکن باشد، محل دفن حضرت زهرا(س) را به دست آورد. به این منظور ختم مجربی را آغاز می کند و چهل شب آن را ادامه می دهد تا در شب چهلم به خدمت حضرت باقر یا حضرت صادق(ع) شرفیاب می شود.

امام به ایشان می فرمایند: «علیک بکریمه اهل البیت» به دامن کریمه اهل بیت پناه ببرید. عرض می کند: بلی من هم این ختم را برای این منظور گرفتم که قبر شریف بی بی را دقیقا بدانم و به زیارتش بروم. امام فرمود: منظور من قبر شریف حضرت معصومه(س) در قم است. سپس ادامه داد: برای مصالحی خداوند اراده فرمود که محل دفن حضرت فاطمه (س) همواره مخفی بماند و لذا قبر حضرت معصومه(س) را تجلی گاه قبر آن حضرت قرار داده است. بر اساس روایتی که مرحوم سپهر در «ناسخ» از امام رضا (ع)، خواهرشان فاطمه را با لقب معصومه یاد نموده و فرمودند: «من زار المعصومه بقم کمن زارنی» هرکس حضرت معصومه(س) را در قم زیارت کند همانند کسی است که مرا زیارت کرده باشد.

جایگاه معنوی حضرت معصومه(س) تا جایی است که مقام شفاعت را دارند. امام صادق( ع) در ضمن حدیث مشهوری که پیرامون قداست قم به گروهی از اهالی ری بیان کردند، فرمودند: «تقبّضُ فیها امراة هی من ولدی، واسمها فاطمه بنت موسی، تدخل بشفاعتها شیعتنا الجنه بأجمعهم»؛ بانویی از فرزندان من به نام فاطمه دختر موسی، در آنجا رحلت می کند که با شفاعت او همه شیعیان ما وارد بهشت می شوند.» راوی می گوید: من این حدیث را هنگامی از امام صادق(ع) شنیدم که حضرت موسی بن جعفر(ع) هنوز دیده به جهان نگشوده بود. این جایگاه رفیع در متن زیارت نامه حضرت معصومه(س) نیز آمده است، آنجا که درخواست می شود: یا فاطمه اشفعی لنا فی الجنه.

ایکنا ـ چه ویژگی های در زندگانی ایشان برجسته است که همگان به خصوص دختران می توانند از آن الگو بگیرند؟

انسان ها، دارای ابعاد مختلف هستند و در انسان های برجسته، برخی از ویژگی های آنان، اختصاصی است و برخی جنبه عمومی دارد. حضرت معصومه(س) از نظر علمی و اخلاقی، جایگاه والایی در میان فرزندان امام موسی کاظم(ع) دارند. این حقیقت از القاب و توصیفاتی که ائمه اطهار(ع) از ایشان کرده اند و ذکر شده هویداست. ویژگی های حضرت معصومه(س) در بعد علمی و کنشگری اجتماعی در زمان خودش بی نظیر بوده است و این دو شاخصه می تواند الگویی مناسب برای دختران و زنان مسلمان در زندگی فردی و اجتماعی باشد.

ایشان در بعد علمی، فعال و پویا بوده و در کنار علم آموزی، محافل علمی برگزار می کردند. فاطمه معصومه(س) جزء راویان حدیث در زمان خود بوده است و از این رو به «محدثه» معروف شدند. تعبیر «فداها ابوها» از جانب امام کاظم(ع) نسبت به فاطمه معصومه(س)، بعد از ظهور علمی چشمگیر ایشان در پاسخ به سؤالات شیعیان است. دختران جامعه ما نیز می توانند با الگوگیری از حضرت معصومه، با علم آموزی و حضور پرشور در محافل علمی، علاوه بر گسترش علم، معرفت و شناخت خود، زمینه تحقق مرجعیت علمی بانوان در علوم مختلف را فراهم کنند.

حضرت معصومه(س) علاوه بر توسعه فردی خود در بعد اخلاقی و علمی، با بصیرت سیاسی و اجتماعی، وظیفه خود می بیند که به سوی پیشوا و ولی خود، امام رضا(ع) حرکت کند و گام در مسیر دفاع از حریم ولایت و ترویج فرهنگ شیعی بگذارد و سختی های این حرکت و کنشگری اجتماعی را به جان بخرد. دختران امروز ما نیز باید به مسائل امت اسلامی و جامعه جهانی آگاه بوده و نسبت به ظلم، بی عدالتی، تبعیض و فساد واکنش نشان داده و بی تفاوت نباشند.

همین طور که الان در مقابل ظلم انسان کشی و کودک کشی اسرائیل غاصب در سرزمین فلسطین نباید بی تفاوت بود. دختران که در نقش های مختلف خود می توانند تربیت کننده نسل بشری باشند، باید روحیه مقاومت و ولایت پذیری را در خود تقویت کرده و نهادینه سازی کنند همان گونه که فاطمه معصومه(س) با حرکت عظیم خود از مدینه به سمت ایران، در پی ترویج چنین فرهنگی بودند و همه سختی ها را در این مسیر تحمل کردند.

ایکنا ـ چرا نسل جدید احساس قرابت چندانی با الگوهای معنوی مانند حضرت معصومه (س) ندارد و آیا اساساً با توجه به فاصله تاریخی الگوگیری ممکن است؟

تمایل انسان ها به الگوها و همانندسازی با آنان از دوره کودکی آغاز می شود و در دوره نوجوانی و جوانی به بالاترین سطح خود می رسد. الگوگیری از دیگران در همه ابعاد زندگی، اعم از فردی، اخلاقی، اجتماعی و. .. نمود پیدا می کند و فاصله تاریخی با شخص الگو، در این فرایند اثرپذیری، نقشی ندارد. تأثیر الگوها در تربیت انسان، اساسی است و یک الگو می تواند اندیشه ها و رفتارهای فرد را دگرگون سازد و هدایت کند. انسان از آن رو که موجود کمال طلب است، در جست وجوی الگوهای کامل و جامع است و همواره می خواهد چنین شخص کاملی را سرمشق زندگی خویش قرار دهد و از رفتار او پیروی کند.

آنچه در این زمینه، مهم است، انتخاب آگاهانه و عالمانه الگوست؛ یعنی انسان باید الگویی را در زندگی برگزیند که پیروی از او سبب تکامل و رستگاری او در دنیا و آخرت باشد. شناخت ناقص از شخصیت های برجسته که بعد معنوی زندگی آنها بارزتر است، سبب می شود احساس عدم قرابت و عدم توان همانندسازی در انسان شکل گیرد. شناخت صحیح از فاطمه معصومه(س) به عنوان یک دختر عالم، با فضیلت و کنشگر اجتماعی در مسیر اعتلای اندیشه اسلامی، به ویژه برای دختران جوان می تواند ایشان را به یک الگوی عینی و دست یافتنی تبدیل نماید.

مسئله دیگری که بسیار مهم است، چگونگی معرفی اهل بیت(ع) و خاندان طاهر ایشان به جوانان است. اگر ما نتوانیم آن طور که باید، حضرت معصومه(س) را به نسل جوان بشناسانیم، آنها نیز در الگوگیری دچار مشکل می شوند و نمی توانند ارتباط برقرار کنند. این مهم بر عهده مبلغان دینی است تا معرفی صحیح و ملموس از خاندان رسالت داشته باشند.

ایکنا ـ حرکت تاریخی حضرت معصومه(س) از مدینه به مرو نقطه عطفی در تاریخ اسلام و مایه برکات فراوانی شده است علت این حرکت آیا صرفا ملاقات با برادر بوده است یا اهداف دیگری مدنظر ایشان بود؟

حرکت حضرت معصومه(س) از مدینه به سمت ایران، هر چند در ظاهر با هدف رفع دلتنگی و دیدار با برادر شریفشان، حضرت رضا(ع) بوده است اما به یقین چنین حرکتی، آن هم به صورت علنی، همراه با حضور تعداد بالایی از خاندان اهل بیت(ع) و انتخاب مسیر حرکت و... گویای اهداف بلند و مهم بانوی مدینه، حضرت معصومه(س) است. از نظر اینجانب، حرکت حضرت معصومه(س) از مدینه به سمت ایران، مصداقی از جهاد تبیین و در راستای تبیین و ترویج مقام امامت بوده است.

این بانوی با کرامت، در یک اقدام در پوشش رابطه عاطفی میان خواهر و برادر، به نشر و گسترش فرهنگ شیعی و تثبیت مقام امامت و ولایت علی بن موسی الرضا(ع) در طول مسیر سفر خود و کاروانشان پرداخته است. استقبال خاندان اشعریون که بزرگان و عالمان شیعی در شهر قم بوده اند از حضرت معصومه(س) و دعوت ایشان به اقامت در شهر قم، گویای به ثمر رسیدن اهداف اصلی سفر حضرت معصومه(س) است.

ایکنا ـ به عنوان پرسش پایانی، وجود مقدس آن حضرت در قم باعث چه تحولاتی در این سرزمین شد؟

استقرار حضرت معصومه(س) در شهر قم که به نقل از پدر بزرگوارشان امام کاظم(ع) فرمودند که قم مرکز شیعیان ما است، سبب تأیید جایگاه شیعیان و تفکرات شیعی شد. بعد از وفات حضرت معصومه(س) نیز از آنجا که مورد اقبال دوستداران و شیعیان اهل بیت(ع) قرار گرفته بود، مرکز و محور انتشار و انتقال تفکر شیعی گردید. این محوریت تا آنجا پیش رفت که تفکر صحیح اسلامی در این شهر تولید شده و در جهان بسط پیدا کرد. تفکر انقلاب اسلامی در همین کانون محوری شکل گرفت و رشد و بالندگی یافت.

وجود حرم مطهر حضرت معصومه(س) به عنوان دومین حرم اهل بیت(ع) در ایران، سبب اجتماع اهل فکر و اندیشه در شهر قم شده و حوزه های علمیه ثمره این اجتماع حول محور خاندان اهل بیت(ع) است. از سوی دیگر، اجتماع مشتاقان و دوستداران اهل بیت(ع) برای زیارت حرم مطهر این بانوی کریمه نیز سبب حضور چشمگیر شیعیان و مسلمانان در این شهر شده است که به یقین فکر انقلابی و علم دینی را با خود به سوغات می برند.

همچنین تربیت نسلی از علمای زاهد و برجسته و عارف از جمله برکات حضور ایشان در قم است که سرانجام انقلاب اسلامی ایران هم ثمره مجاهدت و رهبری یکی از این عالمان وارسته، مهذب، عارف و فقیه برجسته یعنی حضرت امام خمینی(ره) بوده است.

 

کلمات کلیدی
حضرت معصومه(س)  |  ولایت پذیری  |  جایگاه معنوی و شخصیتی حضرت معصومه(س)  | 
لینک کوتاه :