×

اتحاد ملی ، انسجام اسلامی و چهار سؤ ال


تعداد بازدید : 3623     تاریخ درج : 1390/08/08

209

چکیده

اتـحـاد مـلی بـه مـعـنـای یـکـپـارچـگـی مـلت ایـران ، راز پـیـروزی مـلت و عـامـل اسـتـحـکـام جـامـعه است . مخاطبان آن نیز عبارت اند از توده های ملت ، مسئولین نظام و دستگاه های دولتی .

انـسـجـام اسـلامـی بـه مـعـنـای همدلی ، همراهی و برادری مسلمانان جهان بر مبنای اسلام و تـوحـیـد، و هـمان دستور صریح خدای حکیم ، و پیشوایان معصوم علیهم السلام است . بی گـمـان دلیل اصلی ما برای دعوت از جهان اسلام به وحدت ، لزوما نیاز شیعه به وحدت بـا اهـل سـنـت و یا بالعکس نیست ، بلکه این ضرورت حفظ اسلام است که همه مسلمین را به وحـدت فـرا مـی خـوانـد. انـسجام اسلامی شرط اصلی اعلای کلمه اسلام ، راز عظمت و کلید حـل تـمـام مـشـکـلات مـسـلمـیـن بـوده ، موجب احساس قدرت آنان می گردد. با وجود این اهمیت ، پـرسـش این است که ماهیت اتحاد ملی و انسجام اسلامی چیست ؟ چرا، چگونه و با چه کسانی بـایـد اتحاد و انسجام داشت ؟ این مقاله عمدتا با بهره گیری از بیانات حضرت آیت اللّه خامنه ای به پرسش های یاد شده پاسخ داده است .

کلید واژه ها: اتحاد ملی ، انسجام اسلامی ، وحدت ، مقام معظم رهبری ، مسلمانان .

مقدمه

اتحاد ملی و انسجام اسلامی ، طبق دستور صریح قرآن مجید، پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و سـلم و سـایر پیشوایان معصوم ما علیهم السلام امری واجب و ضرور است ، بعلاوه ایـن مهم ، از دستورات امام خمینی رحمة الله علیه ، مقام معظم رهبری و از رهنمودهای مصلحان بـزرگـی بـسـان آیـت الله العـظـمـی بـروجـردی ، سـیـد جـمـال الدیـن اسـد آبـادی ، امـام مـوسـی صـدر و شـیـخ محمود شلتوت نیز مـی بـاشـد. به لحاظ عقلی و تجربی نیز اهمیت اتحاد ملی و انسجام اسلامی چنان است که می توان مدعی بود یکی از دلایل اصلی عقب ماندگی تاریخی کشورهای اسلامی و از جمله کشور ما ضعف همین عامل اصلی است . اهداف این مقاله را می توان در پاسخ به چهار پرسش خلاصه کرد:

ـ ماهیت اتحاد ملی و انسجام اسلامی چیست ؟

ـ اتحاد ملی و انسجام اسلامی چگونه شکل می گیرد؟

ـ چرا اتحاد ملی و انسجام اسلامی مهم است ؟

ـ با چه کسانی باید اتحاد و انسجام داشت ؟

مـنـابـع مـا در پـاسـخ یـابـی ایـن پـرسـش هـا عـبـارت انـد از: مـنـابـع دیـنـی شامل قرآن مجید، روایات معصومین و دیدگاه های متخصصان دینی بویژه مقام معظم رهبری ، تـجـربه های تاریخی و علمی بشر و نظرات دانشمندان علوم مختلف . اتحاد ملی و انسجام اسلامی را در دو فصل جداگانه به بحث می نشینیم و هر یک را در قالب چهار پرسش بالا برمی رسیم .

گفتار اول : اتحاد ملی

مفهوم اتحاد ملی

اتـحـاد مـلی بـه مـعنای یکپارچگی ملت است ، مقصود از ملت ، همه شهروندان ایران اسلامی اسـت . از ایـن مفهوم ، تحت عناوین مختلفی همچون وفاق اجتماعی ، همبستگی اجتماعی ، وفاق مـلی ، وحـدت ملی و ... نیز یاد شده است . اتحاد یا وحدت ملی را به چند صورت می توان تفسیر کرد:

1. اتـحـاد اجـزاء مـلت : مـلت مـا بـسـان بـسـیـاری از مـلل دیـگـر از قـومـیـت هـا، زبـان هـا، جـنـسـیـت هـا، سـنـیـن و اقـشـار مـخـتـلفـی تـشـکـیـل شده است . سطوح علمی و درآمدی افراد هم با یکدیگر فرق دارد. اما اشتراکاتی نیز با هم دارند. معظم رهبری در این زمینه می فرماید:

وحـدت مـردم ، اتـحـاد قـلبـی مـردم ، اتـحـاد روحـی مـردم ، مـحـبـت مـردم ، وفـاق مـردم حول نظام اسلامی ، حول احکام مقدسه اسلام ، حول قانون اساسی - که قانون اساسی هم مـنـطـبـق بـر احـکـام اسـلامـی اسـت - حـول قـوانـیـن کـشـور - کـه لااقل اغلب آنها منطبق بر قوانین اسلامی است ، اگر نگوییم همه اش منطبق است - وحدت ملی را تشکیل می دهد. (26/1/79)

کـه البته همه محورهای یادشده را می توان در قانون اساسی خلاصه کرد، زیرا همه آن موارد در قانون اساسی مورد تاءکید واقع شده اند.

سؤ ال بعدی این است که آیا وحدت اجزاء ملت به این معناست که ما باید اختلافات را به طـور کـامـل نادیده انگاریم ، و اجازه بیان سلیقه های مختلف را به افراد و احزاب ندهیم ، یا معنای دیگری دارد؟ در این باره ، مقام معظم رهبری تاءکید دارند:

مـعـنـای وفـاق ایـن نـیـسـت کـه گـروهـهـا و تـشـکـیـلات و جـنـاحـهـای گـونـاگـون اعـلام انـحلال کنند، نه ، هیچ لزومی ندارد. معنای وفاق این است که نسبت به هم خوشبین باشند، رحـمـاء بـیـنـهـم (فـتـح : 29) بـاشـنـد، هـمـدیـگـر را تـحمل کنند، در جهت ترسیم هدفهای والا و عالی و برای رسیدن به آنها به یکدیگر کمک کـنـنـد و از ایـجـاد تـشنج ، بداخلاقی ، درگیری ، اهانت و متهم کردن بپرهیزند. امروز به نظر من وظیفه ما این است . (7/3/81)

2. یکپارچگی ملت و دولت : در این تفسیر، تمام اجزاء ملت و دولت ، بسان پیکر یک انسان واحـد بـا هـم هـمـاهنگ هستند. در واقع اگر جامعه بشری را به یک موجود زنده ، مانند انسان تـشـبـیـه کنیم ، اتحاد یعنی اجزاء گوناگون بدن با یکدیگر و با اجزاء مدیریتی بدن مـانند قلب و مغز یکپارچه باشند، و اگر دردی بر یکی وارد شود دیگر اجزاء بدن با او هـمـدردی کـنـنـد و اگـر لذتـی وارد آیـد سـایـر اجزاء نیز خوشی کنند. اما تفرقه به این مـعناست که برخی اجزاء این بدن با بقیه هماهنگ نباشند، مانند پایی که بر اثر حادثه یـا بـیـمـاری ، بـا بـقیه بدن هماهنگ نیست و شل می زند یا فلج است . در حدیثی از پیامبر اعظم (ص ) نیز آمده است :

مـؤ مـنـان بسان یک انسان واحد هستند، که اگر سر او به درد آید، سایر اعضای بدنش با تـب و بـیـداری شـب بـا او هـمـدردی مـی کـنـنـد.

در کل اگر بخواهیم تعریف خلاصه ای از اتحاد ملی ارائه دهیم ، می شود به این سخن مقام معظم رهبری استناد کرد:

اتحاد ملی ، یعنی یکپارچگی ملت ایران [بر محور قانون اساسی ]. (1/1/86)

ضرورت اتحاد ملی

راستی چرا اتحاد ملی مهم است ؟ اگر نباشد چه اتفاقی می افتد؟ نخستین قدم در فهم اهمیت یک پدیده ، این است که با فواید آن آشنا شویم که عبارت اند از:

1. استحکام بنیان ها:

بـرای ایـن کـه ما بنیانهای سیاسی و اقتصادی و فرهنگی خود را مستحکم کنیم ، پیش نیاز اولی قطعی ما، ایجاد وفاق و وحدت کلمه است . (7/3/81)

2. رمز پیروزی :

وحـدت کـلمه ، رمز پیروزی ملت ایران در مراحل مختلف بوده و امروزه نیز مهم ترین وسیله ملت ما برای مقابله با تحریکها و توطئه هاست . (1/3/69)

گـام دیـگر برای فهم اهمیت وحدت ، این است که ببینیم با نبودِ وحدت ، چه خساراتی به ما می رسد در این باره می توان موارد ذیل را برشمرد.

1. خـوشـحـالی دشـمـن : تـفرقه از بدترین آسیب هایی است که می تواند بر یک ملت یا خـانـواده وارد آیـد. از جمله شعارهای استعمار پیر انگلیس یکی این بود که تفرقه انداز و حـکـومـت کـن ! اگـر کـسـانـی بـرای تـفـرقـه مـزایـا و فـوایـدی را قـائل بـاشـند، خوب است به این سخن امیر المؤ منین علی ابن ابی طالب علیه السلام نیک توجه کنند:

ِ... إِنَّ اللَّهَ سـُبـْحـَانـَهُ لَمْ یـعـْطِ اءَحـَدا بـِفـُرْقـَةٍ خـَیـرا مـِمَّنْ مـَضـَی وَ لَا مـِمَّنْ بـَقِی

هـمانا خدا که از هر عیب و نقصی دور است ، به واسطه تفرقه به هیچ کس از گذشتگان و آیندگان خیری نداده است .

2. عامل شکست : از نگاه قرآن مجید، سستی ، دعوای با یکدیگر و نافرمانی از رهبری را از علل مهم شکست معرفی می شود:

وَلَقـَدْ صـَدَقـَکـُمُ اللّهُ وَعـْدَهُ إِذْ تـَحـُسُّونـَهُم بِإِذْنِهِ حَتَّی إِذَا فَشِلْتُمْ وَتَنَازَعْتُمْ فِی الاَمْرِ وَعَصَیتُم مِّن بَعْدِ مَا اءَرَاکُم مَّا تُحِبُّونَ... (آل عمران : 152)

و [در نبرد احد] قطعا خدا وعده خود را با شما راست گردانید: آنگاه که به فرمان او، آنان را مـی کشتید، تا آنکه سست شدید و در کار [جنگ و بر سر تقسیم غنایم ] با یکدیگر به نـزاع پـرداخـتـیـد، و پـس از آنکه آنچه را دوست داشتید [یعنی غنایم را] به شما نشان داد، نافرمانی نمودید... .

روش دیـگـر بـرای فـهـم اهـمـیـت وحـدت ایـن اسـت که ویژگی ها و خصوصیات تفرقه را دریابیم که چیست . بر اساس منابع دینی ما تفرقه ویژگی هایی چنین دارد:

1. از لشـکـریـان جـهـل : در حـدیـثـی از امـام صـادق عـلیـه السـلام آمـده اسـت کـه عـقـل و جـهـل هـر یـک لشـکـریـانـی دارنـد. در ایـن حـدیـث طـولانـی ، لشـکـریـان عقل و جهل را یک یک برشمرد و می فرماید:

وَ الاُْلْفـَةُ وَ ضـِدَّهَا الْفُرْقَةَ.

و مـهـرورزی و ضـد آن تـفـرقـه اسـت . (کـه اولی بـه عـنـوان لشـکـر عقل و دومی به عنوان لشکر جهل معرفی شده است .)

2. هـدیـه شـیطان : امیرالمؤ منین علی ابن ابی طالب علیه السلام در نهج البلاغه زمانی که تکنیک های شیطان را بیان می کند به این مساءله اشاره دارد که :

إِنَّ الشَّیـطـَانَ ...یـعـْطـِیـکُمْ بِالْجَمَاعَةِ الْفُرْقَةَ وَ بِالْفُرْقَةِ الْفِتْنَةَ.

همانا شیطان ... به جای وحدت به شما تفرقه می دهد و به این وسیله بین شما فتنه می اندازد.

3. عذاب : پیامبر اعظم (ص )، وحدت را رحمت و تفرقه را عذاب معرفی می فرماید:

... ان الجـمـاعـة رحـمـة و الفـرقـة عـذاب .

همانا جماعت [وحدت ] رحمت است و تفرقه عذاب است .

چگونگی شکل گیری اتحاد ملی

در بیان چگونگی شکل گیری اتحاد ملی دو مقوله مهم مطرح است : کارهایی که نباید انجام داد و کارهایی که باید انجام داد. در این باره ، پیشنهادهای زیر ارائه می شوند:

1. عوامل وحدت افزا: شیوه های زیر به ارتقاء اتحاد ملی کمک می کند:

1 ـ 1. پـرهـیـز از خـشونت در رفتار و گفتار: سخن تند آدمیان را می رماند. چنین است که در وحـدت مـلی هـمـه بـایـد بـیـاموزیم تا خواسته های خود را با زبانی نرم بیان کنیم و از خـشـونـت هـای رفـتـاری و گـفـتاری ، جز در محدوده اجرای قانون بپرهیزیم . در قرآن مجید خطاب به پیامبر اعظم (ص ) آمده است :

فَبَِما رَحْمَةٍ مِنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنتَ فَظّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ ... .

(آل عمران : 159)

پـس بـه [بـرکـت ] رحـمـت الهـی ، بـا آنـان نـرمـخـو [و پـرمـهـر] شـدی ، و اگر تندخو و سختدل بودی قطعا از پیرامون تو پراکنده می شدند... .

در این باره ، مقام معظم رهبری نیز تاءکید دارد که :

بـا تـشـر زدن و دعـوا کـردن و تـهـدیـد کـردن ، هـمـیـشـه ایـن مـقـصـود [وحـدت جـامـعـه ] حـاصـل نـمـی شـود. بـیـشـتـر بـا مـحبت و جلب قلوب و جذب باید این مقصود را عملی کرد. (1/12/1369)

2 ـ 1. تـاءکـیـد بـر مـشترکات : تاءکید بر مشترکات می تواند در افزایش وحدت مؤ ثر بـاشـد، تاریخ مشترک ، زبان ملی مشترک ، سرنوشت مشترک ، دشمن مشترک ، علایق مشترک مانند علاقه به اسلام ، قرآن مجید و پیامبر اعظم (ص )، امیرالمؤ منین علی ابن ابی طالب (ع ) که در بین اغلب مردم ما مشترک است و در سطوح پایین تر علاقه به شاعرانی بسان سعدی ، حافظ، شهریار و امثال آنها، و... می تواند مؤ ثر واقع شود.

3 ـ 1. گسترش همکاری ها: چنان باید کرد که همکاری ها در سطوح کشوری افزایش یابد. دانـشگاه هایی با هویت مشترک ، سرودهایی با چند زبان محلی ، اجرای پروژه های بزرگ بـا هـمـکـاری نـخـبـگـانـی از قـومـیـت هـای گـونـاگـون ایـرانـی ، و امثال آن می تواند مفید فایده باشد.

4 ـ 1. کـوتـاه آمـدن در امـور فـرعی : یک امر مهم در ایجاد وحدت این است که گاهی کوتاه بیاییم . بدون تنازل ممکن نیست وحدت ایجاد شود. در این باره ، مقام معظم رهبری فرماید:

بـدون تـنـازل ، امـکـان نـدارد کـه ایـن مـقـصـود [وحـدت ] حاصل بشود. (1/12/1369)

5 ـ 1. توجه به دشمن مشترک : امروزه که دشمنان مشترک ملت ایران با چشمانی حریص و طـماع به منابع زیر زمینی و رو زمینی کشور ما می نگرند و بنا بر این گذاشته اند که مـلت ایران را تجزیه و اسلام عزیز را در این مملکت ریشه کن کنند، بسی زشت و خطرناک است اگر به اختلافات داخلی مشغول شویم .

6 ـ 1. بـرخـورد بـا تـفـرقـه افکنان : برخی افراد بدون توجه به منافع عظیم وحدت برای مردم ، سعی دارند تا تفرقه اندازند. با اینان باید برخوردی قاطعانه داشت . هر گـونـه سـهـل انـگـاری در مـواجـهه با اینان ممکن است چنان کند که بعدها ناچار شویم چند برابر خسارت بپردازیم . در این باره ، مقام معظم رهبری می فرماید:

بـعضیها تلاش می کنند که بین مردم اختلاف بیندازند، بعضیها هم تلاش می کنند که مردم را نـسـبـت به مسئولان و نظام بدبین کنند. اینها بدانند که این کار خیانت است و من ادامه این گونه کارها را تحمل نخواهم کرد. (13/4/1370)

2. عـوامـل تـضـعـیـف اتـحـاد مـلی : بـرای ایـجـاد وحـدت مـلی ، هـمـان گـونـه کـه شـنـاخـت عـوامـل و زمـیـنـه هـای هـمـگـرایـی ضـرورت دارد، شـنـاخـت عـوامـل و زمـیـنـه هـای اخـتـلاف نـیـز بـایـسـتـه اسـت . عـوامـل زیـر اتـحـاد مـلی را زیـر سئوال می برند و به تفرقه کمک می کنند. از این رو باید با آنها مبارزه کرد:

1 ـ 2. تـحـقـیـر: تحقیر مخاطبان وحدت به هر صورتی که باشد ممنوع است . بر اساس نـهـی صـریح خدای بزرگ ، هیچ قومی حق ندارد قوم خود را از اقوام دیگر بهتر بداند و به تمسخر آنها بپردازد. در واقع ، این فرمان الهی است که :

یا اءَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا لاَ یسْخَرْ قَوْمٌ مِن قَوْمٍ عَسَی اءَن یکُونُوا خَیرا مِنْهُمْ... . (حجرات :11)

ای کـسـانی که ایمان آورده اید، نباید قومی قوم دیگر را ریشخند کند، شاید آنها از اینها بهتر باشند... .

2 ـ 2. تـبـعـیـض : تـرجیح غیر منطقی فرد یا افرادی بر دیگران چه در نگاه ها، و چه در رفـتـارهـا و تـوزیـع امکانات می تواند وحدت ملی را تضعیف کند و یا به انسجام اسلامی لطـمـه زنـد. نـاظـران حـکـومتی باید به دقت مراقبت کنند که توزیع امکانات دولتی به شکلی عادلانه صورت پذیرد تا موجبات جدایی و تفرقه فراهم نشود.

3 ـ 2. بـزرگ نـمـایـی مـسـائل اخـتـلاف انـگـیز: در واقع باید از هر رفتار تنش آفرینی پرهیخت . پاره ای از رفتارها، اظهار نظرها و امثال آن می تواند تنش آفرین باشد. اهمیت و ضـرورتِ چه نیازی مهم تر از وحدت جامعه است ؟ شاید برخی گمان برند منافع جامعه از قبال تفرقه ، بیش از وحدت تاءمین می شود. اینان بدانند که گمانی خام دارند. در این باره ، امام حسن مجتبی (ع ) می فرمایند:

اءَلَا وَ إِنَّ مَا تَکْرَهُونَ فِی الْجَمَاعَةِ خَیرٌ لَکُمْ مِمَّا تُحِبُّونَ فِی الْفُرْقَةِ.

آگاه باشید، آنچه شما از وحدت ناپسند می دارید، برایتان بهتر است از آنچه از تفرقه دوست دارید.

مخاطبان اتحاد ملی

مخاطبان اتحاد ملی عبارت اند از:

1. هـمـه آحـاد مـلت : تـک تـک آحـاد مـلت از مـخاطبان وحدت ملی هستند. در این باره ، مقام معظم رهبری می فرماید:

هـر مـلتـی کـه مـتـحـد بـاشـد، هـر مـلتـی کـه مـیـان خـود تـنـازع و جـدال ویـرانـگـر نـداشـتـه بـاشـد، هـر مـلتـی کـه بـا مـسـئولان خـود یـکـدل و یـکـزبـان بـاشـد و مـسـئولانـش را از خـود بـدانـد و مـسئولان هم به وظایفشان در مـقـابـل مـلت عـمـل کـنـنـد و خـود را خـدمـتـگـزار مـردم بـدانـنـد، آن مـلت در مقابل همه دشمنیها شکست ناپذیر خواهد شد. (7/10/1379)

2. مـسـئولان نظام : اینان نیز وظیفه دارند با یکدیگر هماهنگ باشند تا در برابر دشمنان احـسـاس قـدرت بـیـش تـری کـنـنـد و در حـل مـشـکـلات مـردم مـوفـق تـر عمل کنند:

امـروز وفـاق مـلی یـک وظـیـفـه عـمـومـی اسـت . تـسـلیـم شـدن در مقابل قواره کلی نظام اسلامی ، یکی از وظایف عمومی ما مسئولان است . (20/8/1381)

3. دسـتـگـاه های دولتی : دستگاه های دولتی بویژه قوای سه گانه باید با هم هماهنگ عمل کنند:

بـه مـسـئولان در سـطـوح مـخـتـلف هـم عـرض مـی کـنم که یکی از راههای موفقیت عملی و جا گـرفـتـن در چـشم مردم ، همکاری دستگاههای مختلف و همکاری قوای سه گانه است ، نباید هـمـدیـگـر را تـضـعـیـف بـکـنـنـد. هـیـچ کـس نـبـایـد قـوای مسئول مملکت را تضعیف بکند. (7/10/1379)

گفتار دوم : انسجام اسلامی

چیستی انسجام اسلامی

انـسـجـام اسـلامـی یـعـنی چه ؟ در این باره ، دو سری تفسیر مطرح است ، تفاسیر درست و معانی نادرست .

الف ) تـفـاسـیـر درسـت : مـعـانـی درسـت انسجام اسلامی به شرح زیر است در این باره ، گفتنی است که انسجام اسلامی را می توان در سه واژه خلاصه کرد:

1. همدلی : انسجام اسلامی به این معناست که همه مسلمین ، یار و یاور هم بوده ، شریک غم هـا و شـادی هـای یـکـدیـگـر بـاشند. از غم هم خوشحالی نکنند و از شادی هم اظهار تاءسف نـنـمـایـنـد. در واقـع دوسـتـدار هـم بـاشـنـد و کـیـنـه ای از هـم بـدل نـداشـته باشند. تعابیر قرآن مجید از رفتارهای مؤ منان با یکدیگر به گونه ای است که روحیه وحدت را به خوبی باز می تاباند. در این رهنمودها بر این نکته اساسی تاءکید شده است که مؤ منان به یکدیگر کینه نورزند.

... (مؤ منان می گویند) پروردگارا، بر ما و بر آن برادرانمان که در ایمان آوردن بر ما پیشی گرفتند ببخشای ، و در دل هایمان نسبت به کسانی که ایمان آورده اند [هیچ گونه ] کینه ای مگذار!... . (حشر: 10)

بـر ایـن اسـاس ، انسجام اسلامی یعنی این که دل های مسلمین به هم نزدیک تر شود و همه در زیر پرچم توحید و اسلام گرد آیند. در این باره ، مقام معظم رهبری می فرماید:

رسـالت و پـیـام و وظـیـفـه الهـی مـا ایـن اسـت کـه در مـقـابـل آنـچـه اسـتـعـمـار انجام داد، حرکت کنیم ، یعنی دلهای مسلمین را درسطح جهان به هم نزدیک کنیم و آنهارا زیر پرچم توحید و اسلام گرد آوریم . (31/3/1368)

مـسـلمین باید به هم کمک کنند و در شادی یکدیگر شاد، و در غم یکدیگر غمگین باشند. این پیام انقلاب ماست . (31/3/1368)

2. هـمـراهـی : مـقام معظم رهبری که خود سال 1386 را به نام اتحاد ملی و انسجام اسلامی نامیدند، در تعریف انسجام اسلامی چنین می فرماید:

انـسـجـام اسـلامـی ، یعنی ملت های مسلمان با هم همراه باشند. ملت ایران رابطه خود را با ملت های اسلامی محکم تر کند. (1/1/1386)

3. بـرادری : هـمـدلی و همراهی را در جمع می توان روحیه برادری نامید که تعبیر زیبای قـرآن مـجـیـد بـرای تـوصـیف روابط مؤ منین است . بر این اساس ، انسجام اسلامی به این معناست که مسلمین باید با هم احساس برادری داشته باشند. به تعبیر قرآن مجید:

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ... . (حجرات : 10)

در حقیقت مومنان با هم برادرند... .

همچنین مقام معظم رهبری می فرماید:

معتقد به استحکام روابط برادری بین مسلمانان هستیم . (31/3/1368)

ب . مـعـانـی نادرست : برخی از مخالفان انسجام اسلامی معانی نادرستی از این مفهوم والا در ذهن دارند و بر این اساس با آن مخالفت می کنند. ما با اشاره به بعضی از این گونه معانی ، به رد آنها می پردازیم :

1. یـکـسـانـی عـقـایـد: یـکـسـانـی عـقـایـد البـتـه اگـر در مسیر درست باشد خوب است اما مـشـکـل ایـن اسـت کـه بـه راحـتـی قـابـل تـحـقـق نـیـسـت و دسـت کـم ایـن کـه قـدم اول نیست و اگر هم مطلوب باشد قدم نهایی است . امام باقر علیه السلام فرمودند روزی نزد علی ابن حسین (ع ) سخن از تقیه به میان آمد ایشان فرمودند:

بـه خـدا قسم اگر ابوذر از آنچه در قلب سلمان می گذرد اطلاع داشت او را می کشت و این در حـالی بـود کـه پـیامبر خدا(ص ) بین آنها برادری برقرار کرده بود؛ پس گمان شما به سایر مردم چیست ؟

اگـر نـتـوان بـیـن سـلمـان و ابـوذر کـه از صـحـابـه بـزرگ و بـسـیـار درسـت کـار رسـول اللّه (ص ) بـودنـد یـکـسـانی کامل عقاید را برقرار کرد، می توان مدعی بود که انجام چنین کاری بین مردم عادی کاری محال است .

2. پـذیرش مذهب یکدیگر: ممکن است برخی افراد اعتقاد داشته باشند ما زمانی حاضر به وحدت هستیم که مخاطبان ما، مذهب ما را بپذیرند، و گر نه اختلافات پایان ناپذیر است . ایـن عقیده نیز مانند اعتقاد پیشین ، غیر قابل اجرا و نشدنی است . البته اگر همه مذهب حق را بـپـذیـرنـد بـسـیـار مـطلوب است اما چنین کاری عملی نیست . در سیره بزرگان دین هم نمی بـیـنـیـم کـه فـرضـا امـیرالمؤ منین علی ابن ابی طالب (ع ) طرفداران خود و یا امت زمانه خویش را مجبور کرده باشد مذهب واحدی را بپذیرند. حتی اگر تصور کنیم که همه مذهب حق را بـپـذیـرنـد بـازهـم لزوما انسجام اسلامی حاصل نمی شود، زیرا به چشم خود دیده ایم افـرادی را کـه از یـک مـذهـب ، از یـک شـهـر و چـه بـسـا از یـک خـانواده بوده اند اما باز هم اختلافات جدی داشته اند.

3. کـوتـاه آمـدن از اصـول : مـمـکـن اسـت بـرخی گمان برند که انسجام اسلامی به معنای کـوتـاه آمدن از اصولی است که آن ها را محترم می دانیم . این معنا هم نادرست است . تاریخ نـشـان داده اسـت کـه مـی شـود هـم اصـول را حـفـظ کـرد و هـم وحـدت داشـت . یـک ضـرب المثل می گوید دشمن بهترین معلم است . در تاریخ معاصر جهان شاهدیم آمریکا و شوروی سـابـق دشـمـنـان خـونی هم بودند اما برای مبارزه با هیتلر پذیرفتند با یکدیگر انسجام یـابـنـد. در آن زمـان هـیـچ یک از اصول خود کوتاه نیامدند، اما با همکاری نزدیک توانستند دشـمـن مـشترک را دفع کنند. تصور کنید اگر چنین انسجامی در حوزه اسلامی پدید آید آیا نـمـی تـوان شـر بـزرگـتـریـن دشـمـنـان اسلام را از جهان اسلام دفع کرد؟ این تجربه تـاریـخ بـشـری ، نـشـان مـی دهـد کـه امـکـان بـرقـراری وحـدت بـا حـفـظ اصول موجود است .

البـتـه بـایـد اذعـان داشـت کـه بـرای انـسـجـام اسـلامـی ، قـدری تـنـازل لازم اسـت . امـا ایـن تـنـازل ، لازم نـیـسـت از اصـول بـاشـد، مـی تـوان از بـرخی فروعات که اهمیت کلیدی ندارند، چشم پوشی کرد. مثال این امر از روش حکومتی امیرالمؤ منین علی ابن ابی طالب (ع ) چنین است که آن حضرت ، لشکریان خود را از خواندن نماز مستحبی به جماعت در مسجد و در ماه مبارک رمضان منع کرد، امـا نـزدیـک بـود شـورشـی بـرپـا شـود. لذا آن بزرگوار برای حفظ انسجام مسلمین ، از دستور خود صرف نظر کرد.

اهمیت و ضرورت انسجام اسلامی

آیـات صـریـح قـرآن مـجـید و سیره روشن اهل بیت عصمت علیهم السلام به خوبی نشانگر ضرورت انسجام اسلامی است . در این باره ، گفتنی است :

1. دستور خدای حکیم : انسجام اسلامی دستور صریح خدای حکیم است :

وَاعـْتـَصـِمـُوا بـِحـَبـْلِ اللّهِ جـَمـِیـعـا وَلاَ تـَفـَرَّقـُوا. (آل عمران : 103)

و همگی به ریسمان خدا چنگ زنید، و پراکنده نشوید.

در آیـه فـوق یـک امـر و یـک نـهـی صریح وجود دارد. دستور به وحدت بر محور ریسمان الهی (کتاب خدا) و دیگر، نهی از تفرقه است . در ادامه آیه ، از وحدت با عنوان نعمت الهی و از تفرقه با عنوان پرتگاه آتش یاد شده است . در دو آیه بعد دستور صریح خدا مورد تاءکید واقع شده است که تفرقه نداشته باشید:

وَلاَ تـَکـُونـُوا کـَالَّذِیـنَ تـَفـَرَّقـُوا وَاخـْتـَلَفـُوا مـِن بـَعـْدِمـَا جـَاءَهـُمُ الْبـَیـنـَاتُ . (آل عمران :105)

و چـون کـسـانـی مـباشید که پس از آنکه دلیل آشکار برایشان آمد، پراکنده شدند و با هم اختلاف پیدا کردند.

در کـلام الهـی دسـتورات دیگری نیز وجود دارد که رایحه طیبه وحدت از آن ها به مشام می رسد. نمونه آن ها دستور به همکاری با یکدیگر بر اساس تقوا و نیکوکاری است .

تَعَاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَالتَّقْوَی ... (مائده :2)

در نیکوکاری و پرهیزگاری با یکدیگر همکاری کنید، ....

2. دستور پیامبر اعظم (ص ): آن بزرگوار به صراحت امر فرموده اند:

لَا تـَخـْتـَلِفـُوا فـَإِنَّ مـَنْ کَانَ قَبْلَکُمْ اخْتَلَفُوا فَهَلَکُوا.

اختلاف نورزید، کسانی که پیش از شما بودند بر اثر اختلاف ورزیدن نابود شدند.

پـیـامـبـر اعـظـم (ص ) هـمـچـنـیـن شـرط مـسـلمـانی واقعی را در این می داند که باید برای حل مشکلات جامعه اسلامی آستین همت را هر روزه بالا زند.

مـَنْ اءَصـْبـَحَ وَ لَم یـهْتَمُّ بِاءُمُورِ الْمُسْلِمِینَ فَلَیسَ بِمُسْلِمٍ.

هر که صبح کند در حالی که نسبت به امور مسلمین بی اعتنا باشد مسلمان نیست .

در روایـت دیـگـری عـلاوه بـر عـبـارتـی مشابه با حدیث بالا، چنین آمده است که اگر مردی مـسـلمانان را به کمک فراخواند و مسلمانی این درخواست را بشنود و پاسخ مثبت ندهد مسلمان نیست .

... وَ مـَنْ یـسـْمـَعُ رَجُلًا ینَادِی یا لَلْمُسْلِمِینَ فَلَمْ یجِبْهُ فَلَیسَ بِمُسْلِمٍ.

... و هر که بشنود مردی از مسلمانان کمک می خواهد، آنگاه اجابت نکند مسلمان نیست .

در این دو روایت مسلمین به همکاری با یکدیگر تشویق شده اند که از مصادیق بارز انسجام اسـلامـی اسـت . یـاد آور مـی شـود بـر اسـاس احـادیـث مـوجـود در کـتـب اهـل سـنـت نـیـز انـسـجـام اسـلامـی بـسـی بـا اهـمـیـت اسـت . بـرای مثال ، در روایتی از رسول اللّه (ص ) آمده است :

مـن احـب منکم ان ینال بحبوحة الجنة فلیلزم الجماعة فان الشیطان مع الواحد و هو من الاثنین ابعد.

هـر کـه دوسـت دارد در مـرکـز بهشت باشد باید که با جماعت همراه باشد زیرا شیطان با فرد تنهاست و اگر دو نفر باشند شیطان دورتر است .

3. رفـتـارشـنـاسـی مـعـصـومـیـن عـلیـهـم السـلام : ایـن بـزرگـواران در سـخـن و عمل هیچ گاه به تفرقه دامن نزدند و همواره از وحدت مسلمین پشتیبانی می کردند. زندگی حضرت علی (ع ) نماد بارز این مساءله است . جنگ های امیر المؤ منین علی ابن ابی طالب (ع ) هر سه با کسانی بوده است که وحدت جامعه اسلامی را مخدوش ساخته ، از فرمان حاکم اسـلامـی تخطی کرده بودند و به جنگ با آن بزرگوار برخاسته بودند. در این باره ، توجه به رهنمودهای زیر زیباست :

1 ـ 3. سخنان امیرالمؤ منین علی ابن ابی طالب (ع ): آن بزرگوار طی سخنان مفصلی ما را هـشـدار مـی دهـد کـه از سـرنـوشـت امـت هـای پـیـشین درس بیاموزیم و خوب بنگریم که چه چیزهایی اسباب عزت ، نعمت ، بزرگواری و سلامت را برایشان فراهم کرد، مواردی مانند دوری از تـفـرقه ، مهرورزی با یکدیگر و تشویق و سفارش آن به همدیگر. و بپرهیزید از هـر چه که ستون فقرات آنها را شکست ، و خوارشان ساخت ، مواردی بسان کینه ورزی ، پـشـت کـردن جـان ها به یکدیگر و فقدان روحیه همکاری .

2 ـ 3. سخنان امام حسن (ع ): آن بزرگوار طی سخنانی برای لشکریان خود فرمودند:

مـن خـیـرخـواه تـریـن خـلق خـدا نـسـبـت به خلق او هستم و اکنون هیچ کینه ای از مسلمانی به دل ندارم و نمی خواهم تا هیچ بدی و غائله ای ضد مسلمانی ایجاد کنم . آگاه باشید! آنچه از وحدت ناپسند می دارید برایتان بهتر است نسبت به آنچه از تفرقه دوست می دارید... .

3 ـ 3. دعای امام سجاد(ع ): آن بزرگوار در کتاب شریف صحیفه سجادیه از خدای بزرگ می طلبد:

و اءلبـسـنـی زیـنـة المـتـقـیـن ، فـی بـسـط العدل ، و کظم الغیظ، و إ طفاء النائرة و ضم اءهـل الفـرقـة ، و إ صـلاح ذات البـیـن ... .

و لبـاس زیـبـای پـارسـایـان را بـر مـن بـپـوشـان در تـرویـج عـدل ، فـرو خـوردن خـشـم ، خـامـوش سـاخـتـن آتـش فـتـنـه و دشـمـنـی ، پـیـونـد دادن اهل تفرقه و اصلاح کردن کدورت ها... .

آیـا از ایـن زیـبـاتـر مـی تـوان در تـرویـج وحـدت سـخـن گـفـت ؟ تـرویـج عـدل از مـهـم تـریـن زمـینه های شکل گیری و ماندگاری انسجام اسلامی است . فرو خوردن خـشم ، بسیاری از تفرقه ها احتمالی را از بین می برد. تلاش برای فرو نشاندن نائره که عبارت از فتنه ها، کینه ها و عداوت های اجتماعی است ، همچنین کوشش برای پیوند دادن اهـل تـفـرقـه و اصـلاح کـردن کـدورت هـا از جمله نشانه ها و زینت های لباس با تقوایان شمرده شده است .

4 ـ 3. زیـارت نـامـه ائمـه اطهار علیهم السلام : در زیارت نامه معتبر آن بزرگواران می خوانیم :

بِکُمْ تَمَّتِ النِّعْمَةُ وَ اجْتَمَعَتِ الْفُرْقَةُ وَ ائْتَلَفَتِ الْکَلِمَةُ ... اءَتَیتُکَ ...مُوَالِیا لاَِوْلِیائِکَ مُعَادِیا لاَِعْدَائِک .

بـه وسـیـله شـمـا [نـعـمـت الهـی ] کـامـل مـی شـود، و تـفـرقـه بـه اجـتـمـاع تـبـدیـل مـی شـود، سـخـن هـا یکی می گردد... نزد تو آمدم ... در حالی که با دشمنان تو دشمن و با دوست داران تو دوست هستم .

بر اساس این زیارت نامه معتبر، به وسیله ائمه اطهار علیهم السلام می توان تفرقه را بـه وحـدت تـبـدیـل کـرد و سـخـن هـا را یـکی کرد، ... فراز بعدی زیارت نیز در راستای انـسـجـام اسـلامـی اسـت . مـی دانـیـم امـروزه اغـلب مـسـلمـانـان دنـیـا بـه اهل بیت رسول اللّه (ص ) علاقه ای خاص دارند و هر چند که ممکن است بسیاری به امامت این بـزرگـواران اعـتقاد نداشته باشند اما آنان را دوست می دارند و دست کم این است که دشمن آن عـزیـزان نـیـسـتند. این است که ما هم وظیفه داریم تمامی این علاقه مندان را دوست داشته باشیم .

4. نیاز امروز جوامع اسلامی : آدمی وقتی مسلمان کشی هایی را که امروزه (1386 ـ 1384) در عـراق رخ مـی دهـد مـی بـیـنـد، بـرایـش ایـن سؤ ال پیش می آید که چرا برخی به جای صدور حکم قتل برخی از فرقه های مسلمان ، نمی آیند از مراکز علمی آن ، دعوت به گفت و گـو کـنند. شاید آن ها را از اشتباه نجات دهند یا این که خود از اشتباه در آیند. راستی را کـه چـه قدر زشت است برخی از این افراد خلاف حکم صریح پیامبر اعظم (ص ) مبنی بر در امان بودن جان و مال هر کسی که لا اله الا الله بگوید، یـکباره حکم به قتل دسته جمعی بخشی از امت اسلام می دهند و گمان می کنند با ایـن کـارهـا قـلب پـیـامـبـر خـدا(ص ) را شـاد مـی کـنـنـد. حـال آن که خود را در جهنم جاودان می سازند. پیامبر اعظم (ص ) که مظهر مهر و محبت الهی بود، هر گاه برای نبرد با مشرکان بت پرست سپاهی اعزام می کرد به آنان آموخت :

خـیـانـت نـکنید، کسی را گوش و بینی نبرید، پیمان شکنی نکنید، پیرمرد از کار افتاده را به قتل نرسانید، زنان و کودکان را نکشید، درختی را قطع نکنید مگر آنکه ناچار به قطع آن گردید... .

اکـنـون بـرخـی کـه ادعـای عـشق به رسول مکرم اسلام را دارند، به حیله ، بمب به مراسم عـزاداری سبط رسول اللّه (ص ) می برند و مردم بی گناه را از زن و مرد و کودک و پیر به شکل فجیعی به قتل می رسانند و انتظار پاداش الهی را نیز دارند! این گونه حوادث نشان می دهد که عده ای از مسلمانان تـا چـه حـد از شـنـاخـت رفـتـارهـای پیامبر اعظم (ص ) دور شده اند. آنان با چنین کارهایی آبـروی اسـلام را بـر بـاد مـی دهـنـد و نـیـاز امـروز جـوامـع اسـلامـی بـه انسجام را برای اهل عقل و اندیشه ناخواسته با صد زبان اعلام می کنند.

5 . فـوایـد بـسـیـار: فـوایـد انـسـجـام اسـلامـی تـا بـدان حـد بـالاسـت کـه هـر عقل سلیمی بدان تن می دهد. در این باره ، گفتنی است :

1 ـ 5 . شرط اصلی اعلای کلمه اسلام : اگر بخواهیم اسلام اوج گیرد، لازم است مسلمین با هم صفای دل و اتحاد داشته باشند. به تعبیر مقام معظم رهبری :

امـروز، اتـحـاد مـسـلمـیـن و صـفای دل برادران مسلمان با یکدیگر، شرط اصلی اعلای کلمه اسلام است . (5/7/1368)

2 ـ 5 . راز عـظـمـت مـسـلمـانـان : مـسـلمانان صدر اسلام اگر توانستند در مدتی کوتاه به ابـرقـدرتـی در جـهـان آن روز تبدیل شوند در سایه وحدت بود. در این باره ، مقام معظم رهبری می فرماید:

راز عظمت مسلمانان ، پیوند و اتحاد آنان با یکدیگر است ، و خیانتی که استعمار به اسلام کرد، این بود که به یکپارچگی و وحدت مسلمانها ضربه زد. (31/3/1368)

3 ـ 5 . احـسـاس قدرت : انسجام اسلامی به آدمی و به جامعه اسلامی احساس قدرت می دهد احـسـاسـی کـه بـرآمـده از واقـعـیـت هم هست ، اما تفرقه احساس پوچ بودن پدید می آورد و روحـیـه پـیـشـرفـت را از فـرد و جـامـعـه سـلب مـی کـند. در این باره ، مقام معظم رهبری می فرماید:

اولیـن اثـر اتـحـاد این است که انسان احساس قدرت می کند. اولین اثر تفرق این است که باطن انسان را تهی می کند، و تذهب ریحکم ، طراوت و نشاط یک انسان و یک ملت را از آنها می گیرد. (25/9/1380)

4 ـ 5 . راز حـل تـمـام مـشـکـلات : در سـایه وحدت کلمه است که می توان بر تمام مشکلات فائق آمد. در این باره ، مقام معظم رهبری می فرماید:

قـوت شـما به خاطر ایمان و اتحادتان است ، چون به خدا مؤ منید و اتحاد کلمه دارید. این اتـحـاد کـلمـه را حـفـظ و ایـن ایـمـان را روزبـه روز در خـودتـان قـوی کـنـیـد. ایـن ، راز حل تمام مشکلات است . (8/6/1368)

چگونگی شکل گیری انسجام اسلامی

بـرای شـکـل گـیـری و تـقویت انسجام اسلامی ، علاوه بر آن چه در مبحث مشابه اتحاد ملی گذشت ، روش های زیر نیز پیشنهاد می شوند:

1. شناخت توطئه دشمن : در بسیاری از تلاش های موذیانه ای که برای تضعیف وحدت در جـهـان اسـلام صورت می گیرد با اندکی دقت می توان دست دشمن را دید و فریب نخورد. در واقـع بـایـد دانـسـت دو مـانـع اسـاسی در مسیر انسجام اسلامی وجود دارد؛ نخست توطئه دشـمـنـان اسـلام و دیـگری کج سلیقگی و بدفهمی برخی مسلمین . در این باره ، مقام معظم رهبری می فرماید:

مـا کـه مـسـلمـان هـسـتـیـم ، بـایـد حـواسـمـان جـمـع بـاشـد. مـا بـایـد بـفـهـمـیـم کـه پول نفت فلان کشوری که به نوکری امریکا و غرب ، در میان ملتهای مسلمان شناخته شده و روسـیـاه است و به استکبار وابستگی دارد، اگر صرف انتشار کتابی در رد تشیع شد، مـحـض رضـای خـدا و عـلاقـه بـه تـسـنـن نـیـسـت و غـرض خـبـیـثـی را دنـبـال مـی کـنـد. عـکـس قـضـیـه هـم صـادق اسـت . اگـر دیـدیـم عـوامـلی در جـامـعه شیعی ، مـشـغـول تـحـریـک و بـرانـگـیـخـتـن حـسـاسـیـت نـسـبـت بـه بـرادران اهل سنت یا مقدسات آنها هستند، اگر حمل بر کج سلیقگی و بد فهمی نکنیم ، باید بدانیم کـه قـطـعـا دسـت دشـمـن اسـت . دشـمـن ، از کـجـی سـلیـقه نیز بیشترین استفاده را می کند. (5/7/1368)

2. جـدیـت در بـرگـزاری مـراسـم هـفـتـه وحـدت : شـیـعـیـان مـیـلاد رسـول اللّه (ص ) را در 17 و اهـل سـنـت در 12 ربـیـع الاول مـی دانـنـد. سـال هـاسـت کـه فـاصـله ایـن ایام به عنوان هفته وحدت توسط جمهوری اسلامی ایران گرامی داشته می شود. این گرامیداشت را باید با جدیت بیش تری و در حد امـکـان با گستردگی افزون تری در پهنه جهان اسلام برگزار کرد. در این باره ، مقام معظم رهبری می فرماید:

تـوصـیـه می کنم هفته وحدت را ... هم دستگاهها و هم مردم و بخصوص علمای شیعه و سنی در داخـل و خـارج از کـشـور، بـا جـدیـت برگزار کنند و نشانه وحدت و برادری قرار دهند. (5/7/1368)

3. تـشـکـیل شورای عالی علمای مسلمان : به نظر می رسد اگر سازمان کنفرانس اسلامی ، شورایی از برجسته ترین علمای جهان اسلام ایجاد کند می تواند در کاهش اختلافات جهان اسلام مؤ ثر باشد. در این باره ، گفتنی است که شورای یاد شده می تواند به شکایات فـرق از تـهـمـت هـای برخی فرقه های دیگر به خود رسیدگی کند و حکم نهایی را به طور رسمی اعلام و تبلیغ کند.

4. تـدویـن مـنشور انسجام اسلامی : عالمان مسلمان در نقاط مختلف جهان اسلام لازم است پیش نـویـس ایـن مـنـشـور را تـهـیـه کنند و با اعزام نمایندگان خود به همایشی مشترک ، منشور انـسـجـام جـهـان اسـلام را تـهـیـه کـنند. در این باره ، گفتنی است که لازم است فِرق مسلمان معرفی شوند تا عده ای کج اندیش ، بی جهت گروهی از مسلمین را کافر و مشرک ننامند.

5 . تـکـیـه بـر اصـول مـشـتـرک : مسلمانان جهان اگر به مشترکات خود توجه کنند در می یـابـنـد کـه بسی مهم تر از فروعات مورد اختلاف است . این تدبیر مقام معظم رهبری است که :

مـا اگر بخواهیم اتحاد ملی و انسجام اسلامی تحقق پیدا کند، باید بر اصولی که بین ما مـشـتـرک است ، تکیه کنیم . نباید خودمان را سرگرم فروعی بکنیم که مورد اختلاف است . (1/1/1386)

6 . تـرویـج مـذاکرات علمی : در روایات دینی ما بر مذاکرات و گفت و گوی علمی بسیار تـاءکـیـد شـده اسـت . ایـن مـذاکـرات مـی تـواند در کاهش اختلافات و افزایش وحدت مؤ ثر بـاشـد. بـسـیـاری از مـشـکـلاتـی کـه مـنـجـر بـه تـفـرقـه مـی گـردد از روی جهل و ندانستن است و مذاکره علمی می تواند گره گشای این امر باشد. پیامبر اعظم (ص ) فرمودند:

الْجـُلُوسُ سـَاعَةً عِنْدَ مُذَاکَرَةِ الْعِلْمِ اءَحَبُّ إِلَی اللَّهِ مِنْ قِرَاءَةِ الْقُرْآنِ کُلِّهِ اثْنَا عَشَرَ اءَلْفَ مَرَّةٍ!

سـاعتی نشستن درجلسه گفت و گوی علمی در نزد خدا دوست داشتنی تر است ازدوازده هزار بار خواندن کل قرآن !

شـیـخ مـحـمـود شـلتـوت (1893 ـ 1963 م ) عـالم بـزرگ اهـل سـنـت کـه سـالهـا رئیـس دانـشـگـاه بـزرگ اسـلامـی الازهـر بـود، فـتـوای مـشـهـوری دال بـر جـواز پـیـروی از فـقـه شـیـعـه اثـنـی عـشـری صـادر کـرد و در عـمـل نـیـز تـدریـس ایـن فـقـه را وارد بـرنـامـه های دانشگاه الازهر نمود، در باره جلسات مذاکرات علمی دار التقریب چنین می نویسد:

آرزو داشـتـم مـی توانستم از اجتماعاتی که در دارالتقریب برپا می شود تعریف کنم که در آن مـصـری در کـنـار ایـرانـی ، لبـنانی ، عراقی ، پاکستانی و غیره قرار می گیرد و حـنـفـی ، مـالکـی ، شـافـعی ، حنبلی ، با امامی و زیدی دور یک میز می نشینند و با ندایی تـواءم بـا دانـش و ادب ، پـاکـی و فـهـم ، برادری و مودت ، همکاری و محبت یکدیگر را می خوانند.

7. التـزام بـه اخـلاق دیـنـی : اخـلاق دینی ، عرصه کاهش اختلاف است . اخلاقیاتی نظیر عـفـو، اغـماض ، مدارا، نرمی ، نظارت اجتماعی در قالب امر به معروف و نهی از منکر و ... بسیار به کمک انسجام اسلامی می آیند. به نظر می رسد باید روی مبانی اخلاق اسلامی بـیـش تـر بویژه اخلاق پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و سلم و امیرالمؤ منین علی ابن ابـی طـالب علیه السلام که مورد قبول همه مسلمین می باشند مطالعه و تحقیق بیش تری صورت داد و برای اجرایی شدن آنها بیش تر کوشید.

8 . ارشـاد جامعه : لازم است از علمای شیعه و سنی درخواست شود مردم را نسبت به ارزش و اهمیت انسجام اسلامی راهنمایی کنند. بسیاری از آثار سوء اختلافات زمانی بروز می یابد کـه قـضـیـه یـک اختلاف نظر، تعصبی و حیثیتی می شود و برخورهای غیر علمی پدید می آید. در این باره ، مقام معظم رهبری می فرماید:

ما همیشه به علمای فریقین گفته ایم ، شما که می دانید وحدت و اتحاد حق است ، بنابراین بـایـد ایـن نـکـتـه را بـه مـردم خـودتـان و بـه عـوام تـفـهـیـم کـنـیـد. البـتـه ، مـخـلصـان قبول کردند و به همان اندازه هم تاثیر گذاشته اند. (11/7/1368)

9. مـراعـات ظـرفـیت ها: پیش از این حدیثی نقل شد که اگر ابوذر می دانست در قلب سلمان چـه مـی گـذرد، او را مـی کـشـت . حـال اگر این دو بزرگوار چنان بودند از مردم عادی چه توقعی هست ؟ همگان ظرفیت شنیدن همه مطالب را ندارند، چرا که هر سخن جایی و هر نکته مـکـانـی دارد. البـتـه مـی تـوان از راه تـعـلیـم و تـربـیت صحیح چنان کرد که افراد به تـدریـج آمـادگـی لازم را بـرای دانستن آنها کسب کنند. لازم است برخی آموزه های دینی که اعلان عمومی آنها ممکن است تنش ایجاد کند، طبقه بندی محرمانه ، و حتی خیلی محرمانه پیدا کنند. در این باره ، امام باقر(ع ) فرمودند:

لَا تَبُثُّوا سِرَّنَا وَ لَا تُذِیعُوا اءَمْرَنَا

راز ما را پخش نکنید و فرمان ما را آشکار نسازید.

مخاطبان انسجام اسلامی

با چه کسانی باید متحد شد؟ مخاطبان انسجام اسلامی عبارت اند از:

1. حـزب الله : بـه طـور کلی ، عضو حزب الله ، کسی است که ولایت و سرپرستی خدا، رسـول و مـؤ مـنـان را پـذیـرا مـی شـود. حـزب الله پیروز است و شایسته انسجام اسلامی بـاشـد. امروزه ، هر مسلمانی که رهبری ولی فقیه را بپذیرد، از مصادیق حزب الله است . در این باره ، خدای بزرگ چنین می فرماید:

وَمَن یتَوَلَّ اللّهَ وَرَسُولَهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللّهِ هُمُ الْغَالِبُونَ (مائده :56)

و هر کس خدا و پیامبر او و کسانی را که ایمان آورده اند ولیّ خود بداند [پیروز است ، چرا که ] حزب خدا همان پیروزمندانند.

2. مـسـتـضـعـفـیـن : اسـلام بـرای ایـن قـشـر کـه اکـثـریـت مـردم روی زمـیـن را تـشـکیل می دهند، اهمیت فراوانی قائل است ، چنان که قرآن مجید اجازه می دهد مسلمانان برای نـجـات مـستضعفین از چنگال ستمگران نبرد کنند. امروزه ، اغلب مسلمین جهان مصداق این عنوان هستند.

وَمَا لَکُمْ لاَ تُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِینَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ... . (نساء: 75)

و چرا شما در راه خدا [و در راه نجات ] مردان و زنان و کودکان مستضعف نمی جنگید؟ ...

3. مـردم : مـردم در روایـات از ارج و قـرب خـاصی برخوردارند. روایات بسیاری هست که دوست داشتن مردم را توجیه می کند. توده مردم جهان حتی محرومانی که مسلمان هم نیستند می توانند در این مصداق داخل شوند. در این باره ، پیامبر اعظم (ص ) فرمودند:

تَحَبّب الی الناس یُحبّوک

به مردم اظهار علاقه کن تا تو را دوست داشته باشند.

بی گمان با گروه های زیر امکان انسجام وجود ندارد و باید با آنها مبارزه کرد:

1. گـمراهگران : اینان کسانی اند که مردم را از راه خدا منحرف می سازند و بذر فساد را در جـامـعـه بـشری می پراکنند. با اینان نباید متحد شد. از مصادیق برجسته این عنوان می تـوان بـه صـاحبان رسانه های انحراف آفرین ، نویسندگان و روشنفکرنمایان وابسته به دشمنان اسلام اشاره کرد. خدای بزرگ می فرماید:

... وَمَا کُنتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّینَ عَضُدا (کهف : 51)

... و من آن نیستم که گمراهگران را همکار خود بگیرم .

2. کـفار و منافقین : کفار و منافقین کسانی نیستند که بتوان با آنها متحد شد. مصادیق کفار معلوم است ، اما منافقین ، کافرانی اند که ظاهر اسلامی دارند. این فرمان خدای بزرگ است که :

یا اءَیهَا النَّبِی جَاهِدِ الْکُفَّارَ وَالْمُنَافِقِینَ وَاغْلُظْ عَلَیهِمْ .... (توبه : 73)

ای پیامبر، با کافران و منافقان جهاد کن و بر آنان سخت بگیر.

3. سـتـمـگـران : هـدف اسـاسـی اسـلام تـرویج عدالت اجتماعی و انفرادی است . از این رو، اسـلام مـیـانـه ای بـا جماعت ظالم و ستمکار ندارد و کوچک ترین پیوند با آنان را نفی می کـنـد. امـروزه ، سـران بـرخـی سـازمـانـهـای تـروریـسـتـی بـه دلیل کشتار بی گناهان می توانند در این ردیف قرار گیرند.

وَلاَ تَرْکَنُوا إِلَی الَّذِینَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُمْ النَّارُ .... (هود: 113)

و به کسانی که ستم کرده اند متمایل مشوید که [آتش دوزخ ] به شما می رسد!

نتیجه گیری

از آنچه گفته شد می توان چنین نتیجه گرفت :

اتـحـاد مـلی و انـسـجـام اسـلامـی ، گوهر گرانبهایی است که باید آن را قدر دانست تا بتوان اسلام و جامعه اسلامی را بر صدر نشاند.

از هـر فرصت و موقعیت مناسبی باید بهره گرفت تا روحیه وحدت را در جامعه اسلامی و ایرانی تقویت کرد.

پیشنهادها

در راستای تحقق نتایج بالا، علاوه بر آنچه در متن آمد، پیشنهاد می گردد:

جـزوه مـخـتصری حاوی فتاوای علمای بزرگ شیعه و سنی در باره لزوم انسجام اسلامی جمع آوری شود تا همگان بدانند که اغلب عالمان بزرگ همه مذاهب اسلامی طرفدار انسجام اسلامی بوده اند.

نمایشگاه سیاری به زبان های مختلف در باب وحدت تهیه شود و به صورت دوره ای در شهرهای مهم جهان اسلام به نمایش عمومی گذاشته شود. در این نمایشگاه می توان از آیـات و روایـات مـرتـبـط در کـنـار فـتـاوای عـالمـان بـزرگ مـسـلمـان یـاد کرد و همراه با تـصـاویـری از آثـار تـفرقه در جهان اسلام در معرض دید عموم گذاشت . بعد تخصصی تر آن را در باب اتحاد ملی می توان در سطح شهرهای کشورمان به نمایش گذاشت .

در ایـام هـفته وحدت با کمک بسیج ، آموزش و پرورش و آموزش عالی ، نهضت سخنرانی به راه انداخت و سخنرانی های زیبایی در باب لزوم اتحاد ملی و انسجام اسلامی و پاسخ به شبهات مطرح به راه انداخت .

مـسـابـقـاتی در سطح داخلی و بین المللی در رشته های مختلف مقاله نویسی و هنری در باب لزوم اتحاد به راه انداخت .

کلمات کلیدی
اسلام  |  وحدت  |  من  |  مقام معظم رهبری  |  می‎  |  انسجام اسلامی  |  اتحاد ملی و انسجام اسلامی  |  بـا  |  اتحاد ملی  | 
لینک کوتاه :