علما و مفاخر  /  علما و بزرگان دینی  /  قرن چهارم

محمد بن یعقوب کلینی

محمد بن یعقوب کُلینی معروف به ثقةالاسلام کلینی (درگذشت ۳۲۹ق)، از محدثان مشهور شیعه و نویسنده الکافی از کتب اربعه، در زمان غیبت صغرا می زیست و با برخی از محدثان که از امام عسکری(ع) یا امام هادی(ع)، حدیث شنیده بودند، ملاقات کرده است. ابن قولویه، محمد بن علی ماجیلویه قمی، احمد بن محمد زراری از شاگردان اویند.

تعداد بازدید : 16531     تاریخ درج : 1387/07/18    

مرحوم کلینی در کلین ری به دنیا آمده است. وی صاحب کتاب الکافی -یکی از کتب اربعه شیعه- و مشهورترین فقیه و محدث شیعه در نیمه اول قرن ۴ (قمری) است. کلین از ری حدود 38 کیلومتر به طرف جنوب غربی فاصله دارد و تقریبا اطراف حسن آباد، (در مسیر قم ـ تهران) واقع شده است.

کلینی، در روستای کلین از روستاهای قدیمی پیرامون تهران در ۳۸ کیلومتری شهر ری و نزدیک حسن آباد قم، و در زمان امام عسکری به دنیا آمد. به همین جهت، او را به لقب رازی، منسوب به ری هم می خوانند. در ابتدا علوم اسلامی را نزد پدر و دائی خود، گذراند. بعد از مدت کوتاهی که با منابع رجالی و حدیثی آشنا شد، برای ادامه تحصیل خود به شهر ری رفت.

در آن دوران بیشتر مردمان شهر ری شافعی و حنفی مذهب بودند، ولی روستاهای شیعه نشین بودند و اکثر اهل تسنن آن شهر، همواره تحت تأثیر آنان بودند، از این رو ری به شهر شیعه نشین معروف بود. در آن دوران شهر ری، مرکز برخورد آراء و اندیشه های اسماعیلیه، حنفی، شافعی و شیعه شده بود.

پدر ایشان یعقوب بن اسحاق از روات بوده که الآن هم در کلین مرقد ایشان محل زیارت است. دایی ایشان هم از علمای برجسته بوده که علامه کلینی نام دارد و خود محمد بن یعقوب کلینی و همان کلینی معروف از این دایی خود گاهی اوقات نقل حدیث می کند. در احوالات علامه کلینی که همان دایی کلینی معروف است آمده که پدر ایشان نیز از علما بوده است.

کلینی در سال ۳۲۸ قمری برابر با ۳۱۹ خورشیدی که مصادف با مبدأ غیبت کبری امام زمان است در سن ۷۰ سالگی در بغداد، درگذشت. ابو قیراط محمد بن جعفر حسنی، یکی از بزرگان بغداد بر پیکرش نماز خواند. آرامگاه او در «باب الکوفه» در بغداد، امروز در ناحیه شرقی رود دجله کنار پل قدیم بغداد و زیارتگاه مسلمانان است.

ثقةالاسلام کلینی در ری، قم، بغداد، کوفه و دیگر نقاط ممالک اسلامی در نیمه دوم سده سوم هجری، دانشمندان بزرگ، فقها و محدثان بسیاری را ملاقات کرده و از آنان به اجازاتی دریافت کرده است. در کتب رجال و تراجم، بالغ بر ۴۰نفر از فقها و محدثان را نام می برند که از استادان و مشایخ اجازه وی به شمار رفته اند و کلینی در نزد آنها شرایط شاگردی به جای آورده است.

برخی از اساتید شیخ کلینی عبارتند از:

۱. احمد بن محمد بن عاصم کوفی،

۲. حسن بن فضل بن زید یمانی،

۳. محمد بن حسن صفار،

۴. سهل بن زیاد آدمی رازی،

۵. محمد بن حسن طایی،

۶. محمد بن اسماعیل نیشابوری،

۷. احمد بن مهران،

۸. احمد بن ادریس قمی،

۹. عبدالله بن جعفر حمیری.

بسیاری از فقها و محدثین بنام شیعه که از مشاهیر بودند از جمله شاگردان کلینی به شمار می روند:

۱. ابن ابی رافع صمیری،

۲. احمد بن احمد کاتب کوفی،

۳. احمد بن علی بن سعید کوفی،

۴. ابو غالب احمد بن زراری،

۵. جعفر بن محمد بن قولویه قمی،

۶. علی بن محمد بن موسی دقاق،

۷. محمد بن ابراهیم نعمانی معروف به ابن ابی زینب،

۸. محمد بن احمد صفوانی،

۹. محمد بن احمد سنانی زاهری مقیم ری،

۱۰. محمد بن علی ما جیلویه،

۱۱. محمد بن محمد بن عصام کلینی،

۱۲. هارون ابن موسی،

شیخ طوسی، و نجاشی دانشمند رجالی، کتب زیر را از تألیفات کلینی دانسته اند:

۱. کتاب الرجال

۲.کتاب الردّ علی القرامطة

۳. کتاب رسائل الائمّة علیهم السلام

۴. کتاب تعبیر الرؤیاء

۵. مجموعه شعر (مشتمل بر قصایدی که شعرا در مناقب و فضایل اهل بیت گفته اند)

۶. کتاب الکافی

کلمات کلیدی
تدریس  |  قم  |  زندگینامه  |  تحصیلات  |  محمد بن یعقوب کلینی  |  ثقة الاسلام  |  الکافی  |  ولادت  |  شاگردان  |  رحلت  |  شیخ کلینی ( ره )  |  ثقة الاسلام کلینی  |  ری  |  سبک  |  هجرت به بغداد  |  عصر حدیث  |  هجرت به کوفه  | 
لینک کوتاه :