علما و مفاخر  /  علما و بزرگان دینی  /  قرن چهارم  /  احمد بن اسماعیل بن عبدالله بجلی سمکه قمی

شناسنامه


تعداد بازدید : 53     تاریخ درج : 1390/10/05    

محل و تاریخ تولد

اجداد او از مهاجران عرب هستند که به ایران و شهر قم مهاجرت کرده اند.[1] علت مهاجرت آنها نگاشته نشده است؛ اما احتمال دارد به این علت باشد که چون این خانواده شیعه بوده اند و خلفای عباسی - خصوصاً در شهرهای نزدیک به مرکز خلافت - در مورد شیعیان سختگیری های شدیدی می نمودند و در شهرهای ایران به ویژه قم شیعیان بیشتری در آسایشی نسبی زندگی می کردند، لذا خانواده سمکه به قم مهاجرت کرده اند.

آن طور که در کتاب صحاح اللغه[2] آمده است بَجَلی (با دو فتحه) نام کسانی است که مادرشان «بجلیه» نام داشته و نیز نام یکی از قبایل عرب است که ابتدا در یمن می زیسته اند. این قبیله مردان نام آور زیادی را به اسلام و مسلمین تقدیم داشته است. در این قبیله مردانی برخاسته اند که در زمره اصحاب پیامبر گرامی اسلام(ص) و امامان شیعه: بوده اند.[3]

پدر

پدرش اسماعیل، در شهر قم سکونت می نماید. در اواخر قرن سوم هجری فرزندی در این خانواه به دنیا می آید که نام او را احمد می گذارند. پدرش شیعه و از علاقه مندان و دوستان اهل بیت(ع) بود. لذا به محض ورود به قم با عالم سرشناس و راوی بزرگ حدیث احمد بن ابوعبدالله برقی قمی[4] آشنا می شود و به دلیل رفت و آمد بسیار به بیت علم و روایت، از دوستان بسیار نزدیک و اصحاب خاص او می گردد؛ به طوری که راوی شناسانی چون: نجاشی، شیخ طوسی[5]، علامه حلی[6] و مامقانی[7] در کتابهای خودشان او را از اصحاب بسیار نزدیک احمد برقی قمی می دانند. وی همچنین همزمان با محدث بزرگ صاحب کتاب اصول کافی، مرحوم کلینی، می زیسته است.

در اینکه چرا او را «سمکه» می نامیده اند؛ اختلاف است. بعضی سمکه را نام جدّ او می دانند و بعضی دیگر سمکه را لقب احمد دانسته اند. سمکه در لغت به معنای ماهی بزرگ آمده است. احتمال دارد به دلیل اینکه او مطالب فراوانی درباره تاریخ می دانسته و این او را بزرگ جلوه می داده است، از این رو، او را ابن سمکه می خوانده اند.

غروب ستاره

این ستاره تابناک، پس از سال ها تلاش و کوشش و نورافشانی و تربیت شاگردانی اندیشمند و فرزانه و به جای نهادن آثاری گران بها، در اواخر سال 359 یا 360 ق.[8] دعوت حق را لبیک گفت. از محل دفن آن بزرگوار خبری در دست نیست.

پی نوشت ها:

[1] تاریخ قم، ج 1، ص 554.

[2] صحاح اللغه، ج 4، ماده بجل.

[3] مانند عبدالله بجلی از اصحاب پیامبر اسلام(ص) و زهیر بن قیم بجلی از اصحاب امام حسین(ع) (انصار الحسین، شیخ مهدی شمس الدّین).

[4] رجال نجاشی، ص 71.

[5] الفهرست، ص 55.

[6] تنقیح المقال، ج 1، ص 51.

[7] الذریعه، ج 3، ص 26.

[8] الذریعه، ج 3، ص 264.

لینک کوتاه :