علما و مفاخر  /  علما و بزرگان دینی  /  قرن پانزدهم  /  علی اصغر فقیهی

تالیفات


تعداد بازدید : 46     تاریخ درج : 1390/10/06    

از استاد فقیهی این شخصیت بزرگوار علمی و فرهنگی که هشتاد سال از عمر خویش را صرف تحصیل، تدریس و تحقیق نمود. کتاب ها و مقالاتی به صورت تألیف و ترجمه به جا مانده که بسیار پرارج و مفید است و بارها تجدید چاپ شده و مورد استفاده جامعه فرهنگی و دینی قرار گرفته است. نیز از استاد، کتابخانه ای با حدود 5000 جلد کتاب فارسی و عربی که غالب آنها از منابع و مآخذ معتبراند باقی مانده که آن مرحوم وصیت نمود تا به شکل مطلوبی مورد استفاده همگان قرار گیرد. استاد، پیرامون آثار خود چنین توضیح می دهد:

«بنده از همان دوران کودکی که توانستم کتاب های فارسی را بخوانم، علاقه شدیدی به مطالعه کتاب های تاریخ و اخبار داشتم. آثار فارسی مرحوم مجلسی، ناسخ التواریخ و کتاب هایی از این قبیل را هر طور بود پیدا می کردم و می خواندم. بعد که توانستم تا حدّی از کتاب های عربی استفاده کنم به مطالعه آثار تاریخی و ادبی عرب پرداختم. وقتی مشغول تدریس شدم، در روزنامه های قم، سلسله مقالاتی در زمینه تاریخ نوشتم و نخستین اثری که از بنده به صورت کتاب منتشر شد، تاریخ وهابیان بود.»[1]

1- تاریخ و عقاید وهابیان

این کتاب نخستین اثر استاد فقیهی است که ابتدا به صورت سلسله مقالات در نشریه استوار قم به چاپ می رسید. سپس این مقالات به صورت کتابی در 68 صفحه رقعی، توسط کتاب فروشی کتابچی با مقدمه آیةالله نجفی مرعشی در سال 1323 ش. چاپ و منتشر گردید. استاد درباره انگیزه تألیف این کتاب، چنین می نگارد:

«انگیزه من برای نوشتن این کتاب حادثه گردن زدن یک جوان شیعه ایرانی به نام حاج ابوطالب یزدی در مکه بود. این واقعه در سال 1322 ش. 1363 ق. توسط طرفداران فرقه وهابیت انجام شد.»

در بخش پایانی این کتاب، نویسنده اظهار امیدواری کرده که در کتابی که در دست تألیف دارد، بیشتر و بهتر بتواند تاریخ و عقاید این فرقه را بررسی کند. در پشت جلد این کتاب آثار دیگر مؤلف چنین معرفی شده است:

* ایران در جنگ گذشته چاپ شده در روزنامه استوار؛

* ادبیات ایران در قرن دوم هجری، که خلاصه آن در روزنامه استوار چاپ شده است.

* نهضت نجف در جنگ بین الملل که ترجمه آن در روزنامه استوار چاپ شده است.

* تاریخ کشورهای عربی بعد از جنگ بین الملل، در دست تألیف.

* نویسندگان بزرگ اسلامی، در دست تألیف.

* ابومسلم خراسانی، در دست تألیف.

* تاریخ حبشه، در دست تألیف.

2- وهابیان

در این اثر همان طور که مؤلف وعده داده بود؛ به بررسی و تحقیق درباره عقاید و تاریخ فرقه وهابیت پرداخته است. چاپ نخست این کتاب در سال 1352 ش. توسط کتاب فروشی صبا در 478 صفحه وزیری، مشتمل بر هشت بخش و یک خاتمه و فهرست اعلام منتشر شد. چاپ دوم و سوم در سال های 1364 و 1365 ش. و نیز چاپ چهارم این کتاب در سال 1377 ش. به وسیله انتشارات زائر انتشار یافت.

3- ترجمه عهدنامه مالک اشتر

عهدنامه مالک اشتر مهم ترین نامه حضرت امیرالمؤمنین(ع) است. استاد فقیهی در سال 1341 ش. برای استفاده دانشجویان رشته ادبیات، آن را ترجمه نمود. سپس متن و ترجمه با مقدمه و تعلیقاتی مفید در 31 صفحه رقعی چاپ و در اختیار عموم قرار گرفت. توضیح اینکه این ترجمه زمینه و اندیشه ترجمه تمامی کتاب شریف نهج البلاغه را فراهم آورد.

4- دستورهای املا و انش

کتاب دیگر استاد که نیمی از آن اختصاص به قواعد املا و نیم دیگر حاوی نکاتی درباره روش و اصول نگاشتن است، به نام دستورهای املا و انشاء، نخست در سال 1330 ش. چاپ و منتشر گردید. پس از آن تا سال 1343 ش. در چند نوبت با تجدید نظر و اضافات توسط انتشارات اسماعیلیان در قطع رقعی چاپ و عرضه شد.

5- جغرافیای کشورهای اسلامی و تاریخ اسلام

این کتاب در ابتدا به صورت جزوه برای محصلان دوره متوسطه دبیرستان دین و دانش تدریس می شد. سپس قسمتی از آن با مقدمه ای از آیةالله دکتر بهشتی در سال 1334 ش. در چاپخانه حکمت به صورت کتابی مستقل در دو بخش جغرافیا و تاریخ به چاپ رسید و منتشر گردید.

6- ترجمه توحید مفضّل

این کتاب با نام راه خداشناسی یا خلاصه توحید مفضّل، شامل ترجمه گفتار امام ششم(ع) به ضمیمه مختصری از نبوّت، عدل، امامت و معاد، به گونه ای همه فهم چاپ و در دسترس عموم قرار گرفت. در چاپ های بعد برای تفهیم بیشتر مطالب در جای جای کتاب از تصاویر مناسب نیز استفاده شد. این اثر به زبان انگلیسی نیز ترجمه شده است.

7- سفرنامه حجّ

کتاب سفرنامه با نام «حجّ آن طور که من رفتم» شامل گزارش 27 روزه از سفر پربرکت تشرّف به حجّ تمتّع استاد فقیهی در سال 1345 ش. است که وی پس از بازگشت، وقایع و رویدادهای این سفر را همراه با اعمال حجّ نگاشته است. انتشارات حکمت با اضافه نمودن بیش از 40 تصویر از امکن متبرکه مکه و مدینه به این اثر، آن را در سال 1346 ش. در قطع رقعی به چاپ رساند.

8- چگونگی فرمانروایی عضدالدوله دیلمی

استاد در سال 1347 ش. به تألیف این کتاب که از جهات مختلف به بررسی چگونگی فرمانروایی عضدالدوله پرداخته، دست زد. عضدالدوله از فرمانروایان معروف و متشخّص این سلسله و دارای درایت، تدبیر، ادب و دانش وسیع بوده و در احیای شعائر مذهب شیعه اهتمام تمام داشته است. چاپ نخست این کتاب در سال 1347 در 398 صفحه وزیری با فهرست اعلام، توسط انتشارات اسماعیلیان چاپ و منتشر گردید. و نیز چاپ بعدی آن با فهرست اعلام در قطع وزیری در سال 1373 ش. توسط نشر پرتو انجام شد.

9- تاریخ مذهبی قم

این کتاب همان بخش اوّل تاریخ جامع قم است، که با نام تاریخ مذهبی قم توسط استاد فقیهی تألیف شده است. در این کتاب به وضع مذهبی شهر قم، از هنگام فتح آن به دست مسلمانان، تا زمان حاضر پرداخته شده است. چاپ اوّل این کتاب توسط انتشارات اسماعیلیان در سال 1350 ش. انجام شد و چاپ دوم آن با تجدید نظر و اضافات به وسیله انتشارات زائر در قطع وزیری و در سال 1378 ش. منتشر گردیده است.

10- آل بویه

این کتاب که دارای یک مقدمه و سه بخش و چندین فصل است و به اوضاع و احوال زمان آل بویه و نموداری از زندگی مردم آن عصر پرداخته در سال 1357 ش. به چاپ رسیده است. اثر مذکور چندین نوبت توسط ناشران مختلف داخل کشور چاپ و منتشر شده و یک نوبت در بیروت به زبان عربی ترجمه و چاپ گردیده است.

11- ترجمه نهج البلاغه

این اثر که با نام کتاب شریف نهج البلاغه همراه با شرح شیخ محمد عبده، توسط استاد ترجمه شده، در میان دیگر آثارش جلوه ویژه ای دارد. در مقدمه این اثر که بالغ بر 50 صفحه است، روش کار مؤلف همراه با اطلاعات ارزنده و نکات مفید آورده شده. ترجمه این کتاب 7 سال (1361- 1368 ش.) به طول انجامیده و ترجمه متن عربی آن به فارسی چنان با دقّت صورت گرفته که می توان آن را کلمه به کلمه و جمله به جمله با ترجمه فارسی آن تطبیق و مقابله کرد.

چاپ اول آن با قطع وزیری در سال 1374 ش. توسط انتشارات صبا انجام پذیرفته و در سال های بعد چندین نوبت تجدید چاپ گردیده است.

12- سفرنامه آفریقا

استاد فقیهی علاقه وافری به سیر و سفر داشت. نخستین سفر خارج از کشور وی مربوط به حجّ تمتع بوده و پس از آن در سال 1352 ش. مسافرت های متعددی به اروپا، آفریقا، خاوردور، استرالیا و چند کشور عربی نموده است. از آن جا که قاره آفریقا غنی ترین قاره جهان است استاد خاطرات این سفر را که حاوی تحقیقی جامع پیرامون آن قاره و آداب و سنن اجتماعی، آثار و شگفتی های آنجاست، در این مجموعه گردآورده است.

انتشارات زائر در سال 1379 ش. برای نخستین بار، این کتاب را در 311 صفحه وزیری چاپ و منتشر ساخت.

13- دستور زبان فارسی

چاپ اوّل این کتاب در سال 1346 ش. و چاپ دوم آن در سال 1349. با تجدید نظر کامل در 199 صفحه رقعی توسط انتشارات اسماعیلیان در چاپخانه حکمت قم صورت گرفته است.

14- محمد رسول الله(ص) (ترجمه)

اصل این کتاب تألیف احمد تیموربک مصری است که توسط استاد، به فارسی ترجمه گردیده ولی از چاپ و نشر آن خبری در دست نیست.

15- دست نوشته هایی پیرامون خاطرات سفر به عتبات

16- فغان دل، مقدمه چندین صحفه ای بر دیوان شعر شرر بیگدلی.

17- دست نوشته هزار لغت، مخصوص لهجه قمی

18- قم در مسیر تاریخ که به صورت سلسله مقالات در فصلنامه نامه قم چاپ شده است.

19- بنی امیه در تاریخ

این مقاله استاد در مجموعه مقالات کنگره شیخ مفید، در سال 1413 ق. / 1372 ش. در 56 سفحه و در قطع وزیری چاپ گردیده است.

استاد فقیهی شاگردان و دست پروردگان علمی و معنوی فراوانی داشتند که غالب آنان در سطوح عالی دانشگاه ها و مدیریت های اجرایی کشور به فعالیت می پردازند.

پی نوشت:

[1] کیهان فرهنگی، شهریور ماه 1365، ش 6، صص 4-10.

لینک کوتاه :