علما و مفاخر  /  علما و بزرگان دینی  /  قرن چهاردهم

محمدتقی بروجردی

آیت الله شیخ محمدتقی بروجردی (۱۳۹۱-۱۳۱۵ ق)، از فقها و علمای ربانی شیعه در قرن ۱۴ قمری و از شاگردان آقا ضیاءالدین عراقی بود. وی نسبت به انحرافات و بدعت‌های فکری زمان خود، حساس بود و درباره دین و احکام بلند آن، غیرت خاصی داشت. کتاب «نهایة الافکار» به عنوان تقریر درس اصول استادش، و حاشیه بر «عروة الوثقی» که یک دوره فقه استدلالی است، از مهمترین آثار علمی او به شمار می‌‌روند.

تعداد بازدید : 4670     تاریخ درج : 1390/10/06    

فقیه محقق و غواص اقیانوس دانش و فضیلت مرحوم شیخ محمدتقی بروجردی نجفی در سال 1315 قمری در شهر عالم پرور بروجرد قدم به عرصه وجود گذاشت. پدرش حاج عبدالکریم انسانی وارسته، ارادتمند به خاندان اهل بیت عصمت و طهارت و مالک روستای «مرو» بود.

ارادت خانواده شیخ محمدتقی به دین و روحانیت باعث شد تا فرزندش را روانه حوزه علمیه بروجرد کرده و مقدمات رشد و ترقی علمی وی را فراهم کند. شیخ محمدتقی با جدیت و علاقه مقدمات و بخش هایی از سطح را نزد اساتید مربوطه در حوزه علمیه بروجرد فراگرفت تا این که در فکر هجرت به مراکز علمی بزرگ تر افتاد.

در سال 1336 قمری که تنها 21 بهار از عمرش گذشته بود، رهسپار عتبات عالیات و حوزه علمیه نجف اشرف گردید. وی در آن دیار قدسی محضر علمی اساتید زیادی را تجربه کرده که از جمله اساتید شاخص ایشان عبارت اند از حضرات اعلام میرزا محمدحسین نایینی، آقا ضیاءالدین عراقی و سیدابوالحسن اصفهانی که شیخ محمدتقی از دو استاد اخیر خود مفتخر به دریافت اجازه اجتهاد گردید.

منزلت و مقام علمی شیخ محمدتقی بروجردی مورد تأیید حوزه علمیه نجف و قم بود. وی بیش از چهار دوره کامل در درس اصول آقاضیاءالدین عراقی حاضر شد و سه دوره آن را تقریر نمود که ثمره و حاصل آن کتاب «نهایةالافکار» است. این تقریر از بهترین تقریرهای درس اصول آقاضیاءالدین عراقی محسوب می شود.

قابل ذکر است که مرحوم آیةالله العظمی حاج آقاحسین بروجردی کتاب «رساله ای در اجتهاد و تقلید» شیخ محمدتقی بروجردی را قبل از چاپ مطالعه نموده و از عظمت علمی آن بسیار شگفت زده شده و در محافل و مجالس از آن تمجید می نمود.

شیخ محمدتقی بروجردی در طول حیات علمی خود شاگردان بسیاری تربیت کرد که متأسفانه در منابع از آن ها نامی ذکر نشده است.

آن عالم وارسته پس از حدود 30 سال تحصیل در حوزه علمیه نجف اشرف و پس از ارتحال استادش مرحوم سیدابوالحسن اصفهانی در سال 1325 شمسی به ایران بازگشت و با اصرار مرجع عالی قدر مرحوم آیةالله بروجردی در قم ساکن گردید. وی در قم از اصحاب نزدیک آیةالله بروجردی به شمار می رفت و به تدریس خارج فقه و اصول اشتغال داشت.

شیخ محمدتقی پس از چند سال سکونت در قم به دعوت آیةالله سیدابوالقاسم کاشانی و به دستور آیةالله بروجردی به تهران مهاجرت کرد و در آن جا ساکن گردید. ایشان ضمن اقامه نماز جماعت در مسجد رئیسی (معروف به مسجد شیشه) واقع در خیابان شیخ هادی، به تبلیغ و ارشاد مؤمنین و تدریس فقه و اصول برای فضلا و محصلین حوزه علمیه تهران همت گماشت که تا آخر عمرش ادامه یافت.

از ویژگی های بارز آن عالم فرزانه زهد و ساده زیستی بود. با وجود احراز مقام عالی علمی و اجتهاد، خیلی بی تکلف و به طور ناشناس در اجتماع ظاهر می شد. با این که مالک روستای «مرو» بود که از پدرش به او ارث رسیده بود، اما هرگاه به آن جا می رفت خیلی ساده و عادی وارد می شد و با مردم رفتاری ساده و عادی داشت. پشتکار در تحقیق و پژوهش و تألیف و نویسندگی از دیگر ویژگی ایشان بود که تا لحظه های آخر عمرش ادامه داشت. مداومت بر تهجد و ذکر و تلاوت قرآن از دیگری برنامه های ایشان بود.

ایشان در بسیاری از ابواب فقه و اصول، تألیفاتی از خود به جا گذاشت که به برخی از آن ها اشاره می شود: نهایةالافکار در چهار جلد، رساله ای در ارث همسر، رساله در رضاع، رساله در رد فرقه بابیه، رساله در منجزات مریض و نهج الهدی که حاشیه بر عروةالوثقی است و تألیفات دیگری که برخی از آن ها کامل و متأسفانه برخی ناقص هستند.

شیخ محمدتقی بروجردی در طول عمر شریفش نسبت به انحرافات و بدعت های فکری، عقیدتی حساس بوده و در دفاع از احکام دین و شریعت غیرت و حمیت خاصی داشت. از جمله ایشان در مقابل افکار انحرافی احمد کسروی و رضاقلی شریعت سنگلجی تمام قد ایستاد و مبارزه نمود. اقدامات مؤثر ایشان در حوادث سیاسی نیز مشهود است که حداقل چهار مورد از فعالیت های ایشان در جلد سوم اسناد مربوط به انقلاب اسلامی که به چاپ رسیده اشاره شده، مثل تلگرام به مرحوم آیةالله گلپایگانی در مورد فاجعه مدرسه فیضیه، و امضای بیانیه در اعتراض به تصویب انجمن های ایالتی و ولایتی، نامه خطاب به شخص شاه درباره مجلس مؤسسان و تغییر بعضی از مواد قانون اساسی.

سرانجام آیةالله شیخ محمدتقی بروجردی پس از عمری تحقیق و تألیف و تربیت شاگردان فاضل، در 24 ذی القعده 1391 قمری و 1350 شمسی، در حالی که مشغول نوشتن تعلیقات بر عروةالوثقی بود، بر اثر ایست قلبی، قلم از دستش بر زمین افتاد و جان به جان آفرین تسلیم کرد و تداعی بخش حدیث شریف نبوی صلی الله علیه و آله و سلم: «اطلبوا العلم من المهد الی اللحد» گردید.

پیکر مبارک آن فقیه وارسته برای خاکسپاری از تهران به قم انتقال یافت و پس از تشییع باشکوه از سوی اقشار مختلف مردم و سلسله جلیله روحانیت در قبرستان ابوحسین به خاک سپرده شد.

کلمات کلیدی
زندگینامه  |  تحصیلات  |  استادان  |  تولد  |  شیخ محمد تقی بروجردی  | 
لینک کوتاه :