علما و مفاخر  /  علما و بزرگان دینی  /  قرن چهاردهم  /  علی علم الهدی فومنی

فرزانگان فومن


تعداد بازدید : 134     تاریخ درج : 1390/10/06    

شهرستان فومن از شهرهای قدیم غرب استان گیلان است که در 20 کیلومتری شهرستان رشت قرار دارد. این شهرستان شامل بخش مرکزی و شهر عالم پرور شفت و شهرک تاریخی و باستانی ماسوله - دارای جاذبه های زیبای طبیعی، مادی، تاریخی و دینی - است. در غرب استان گیلان، هیچ شهری به اندازه فومن عالِم نداشته و در حقیقت این شهر را می توان شهری مذهبی و مهد پرورش عالمان بلند آوازه دانست که برخی از آنان همانند ستارگان فروزان در آسمان علم و دین درخشیده اند.

موقعیت تاریخی

به دلیل اهمیّت شهرهای فومن و شفت که هر کدام زادگاه و خاستگاه عالمان بزرگی بوده اند، شایسته است به سابقه تاریخی، فرهنگی و دینی هر کدام از آنها اشاره شود.

فومن

فومن سال ها مرکز حکومت حکمان مقتدر در غرب گیلان «بیه پس»[1] به شمار می آمده است که گاهی حیطه قدرت و حکومت آنان به ری و زنجان کشیده می شد و همواره بین حکمان غرب گیلان و حکمان شرق گیلان «بیه پیش» نزاع و جنگ بود. قلمرو جغرافیایی حکمان غرب و شرق گیلان، رودخانه معروف «سفید رود»، به حساب می آمد. البته اغلب ریشه نزاع ها و جنگ های این حکمان، اختلافات مذهبی و دینی بوده؛ زیرا مذهب حکمان شرق، زیدی، ناصری و اثناعشری و مذهب حکمان غرب، شافعی و حنبلی بوده است. فومن تا سال 980 ق. مرکز حکومت غرب گیلان و شامل شهرهای آستارا، صومعه سرا، طوالش، انزلی و... بود که پس از آن، توسط جمشیدخان گیلانی، مرکز حکومت به رشت انتقال یافت. در زمان فتحعلی شاه قاجار، فومن، دارالضرب داشته و بر روی سکه ها عبارت «فومن المبارک» حک می شده است. آثار گران بها و میراث فرهنگی فومن در موزه های مسکو و موزه های دیگر یافت می شود. فومن از لحاظ موقعیت جغرافیایی یکی از بخش های مهم رشت به شمار می رفت. فومن که شامل خود فومن، شفت، ماسوله و روستاهای اطراف آن بود، در سال 1323 ش. به شهرستان تبدیل شد.[2]

شیخ محمد شریف رازی درباره فومن می نویسد:

«آب و هوای فومن نسبت به دیگر نقاط کناره دریای خزر سالم تر و اراضی آن بسیار حاصل خیزتر و برای تولید برنج، توتون، چای و پرورش کرم ابریشم بسیار مناسب است. از جهت قرار گرفتن در راه آذربایجان (اردبیل) به گیلان اهمیّت شایانی دارد و از دیرباز شهری مذهبی و مورد توجه اولیای خدا، سلاله و امامزادگان پک رسول خدا(ص) بوده است.»[3]

امامزاده ابراهیم در میان انبوه جنگل های فومن، دارای معجزات و کرامات فراوان بوده و در غرب گیلان از آن به «ابوالفضل گیلان» نام برده شده است و از شهرت خاصّی برخوردار است.

فرزانگان

فومن علاوه بر جاذبه های طبیعی و زیبایی های مادی و خدادادی، خاستگاه عالمان بزرگ، نامدار و بلندآوازه ای بوده است. شخصیت های برجسته علمی، فقهی و عرفانی ای که منتسب به این دیار هستند، صفحات تاریخ شیعی را به خصوص در سده های اخیر مزیّن ساخته اند. اینک به فهرست عالمان ربّانی فومن و شفت اشاره می کنیم:

1 - محی الدّین بن ابی صالح موسی بن عبدالله بن یحیی

وی مکنّی به ابو محمّد و ملقب به غوت اعظم، غوث الثقلین و مشهور به «شیخ عبدالقادر گیلانی» است. از بزرگان مذاهب حنبلی و شافعی و مؤسس مذهب و مسلک «قادریه» است که طرفداران زیادی در برخی از بلاد اسلامی؛ خاصه هند و آفریقا دارد. آثار وی علاوه بر دیوان اشعار عبارتند از: بصائرالخیرات، فیوضات الاوراد القادریه، الفتح الربّانی والفیض الرحمانی، فتح الغیب و.... وی در شعر به «محی» تخلص می کرد. از سروده های وی است:

شکر لله که نمردیم و رسیدیم به دوست

آفرین باد بر این همّت مردانه ما

محی از شمعی تجلّی نگاهی می سوخت

دوست می گفت زهی همّت مردانه ما

وی در سال 471 ق. در شفت متولد شد و در سال 561 ق. در بغداد وفات یافت.[4]

2 - میرزا ابوالقاسم (1151 - 1231 ق.)

میرزا ابوالقاسم، فرزند میرزا محمدحسن شفتی گیلانی، مشهور به «صاحب قوانین» و «محقّق قمی» و بزرگ ترین مرجع تقلید در عصر فتحعلی شاه قاجار بوده است.[5]

3 - سید محمّدباقر شفتی (1180 - 1260 ق.)

وی معروف به «حجةالاسلام شفتی» عالم، مرجع تقلید، عارف و سیاستمدار آگاه بود.[6]

4 - میرزا عبدالوهاب ماسوله (متوفای 1332 ق.)

5 - شیخ محمّد کرامت شفتی (متوفای 1366 ق.)

6 - سیّد زین العابدین شفتی (1290 ق.)

7 - شیخ رضا فومنی

وی از شاگردان میرزای رشتی و میرزای شیرازی است.

8 - شیخ علی فومنی گیلانی، از شاگردان ممتاز میرزای رشتی است.

9 - شهید شیخ علی فومنی

وی از شاگردان میرزای رشتی و آخوند خراسانی است که در جنبش مشروطیت نقش فعّالی داشت. شیخ علی بعد از انحراف مشروطه از مسیر واقعی و دینی خود، همانند شیخ فضل الله نوری به مخالفت با مشروطه خواهان برخاست و سرانجام توسط مشروطه خواهان، شبانه در منزلش با شلیک چند گلوله به شهادت رسید.

10 - حاج شیخ جعفر حائری فومنی که از مدرسان و مجتهدان برجسته کربلا به شمار می آمد.

11 - حاج شیخ محمدجعفر فومنی، از شاگردان آقا ضیاءالدین عراقی است.

12 - شیخ محمدکاظم صادقی (متوفای 1345 ش.) از شاگردان مرحوم نایینی.

13 - شیخ محمدطاهر شرفی ماسوله (1304 / 1379 ش.)

وی که از شاگردان آیات: بروجردی، امام خمینی و. .. به شمار می آمد در ادبیات، فقه و تاریخ تبحّر داشت و عالمی با تقوا و دارای خطّی خوش بود. مجموعه 35 جلدیِ آثار الصادقین تألیف آیةالله شیخ صادق احسان بخش، با خط زیبای وی نگارش یافته است. وی سِمَت امامت جمعه موقت رشت را به عهده داشت.[7]

14 - شیخ محمدتقی بهجت

عارف نامدار و مرجع عالی قدر شیعه آیةالله شیخ محمدتقی بهجت فومنی در سال 1332 ق. در فومن به دنیا آمد و بعد از اتمام مراحل علمی در نجف اشرف به قم هجرت نمود و هم کنون در این شهر مشغول تدریس و پرتو افشانی است.

پی نوشت ها:

[1] در سابق گیلان به دو بخش وسیع تقسیم می شد: قسمت بیه پیش، که مرکز آن لاهیجان بود و قسمت بیه پس که مرکز آن فومن و در زمان صفویه رشت بود و سفیدرود نیز مرز آن دو به حساب می آمد که مهم ترین مانع ارتباط بین دو منطقه نیز بود رک: لغت نامه دهخدا، ج 11، ص 632؛ جغرافیای گیلان، ص 225.

[2] جغرافیای کامل ایران، ج 2، ص 1023، کتاب گیلان، ج 1، ص 40؛ نام ها و نامدارهای گیلان، ص 377، دانشوران و دولتمردان گیل و دیلم، ص 404.

[3] گنجینه دانشمندان، ج 6، ص 112 - 116.

[4] نام ها و نامدارهای گیلان، ص 331.

[5] گلشن ابرار، ج 1، ص 305.

[6] همان، ص 343.

[7] شرح حال عالمان این سامان در برخی از کتاب ها مانند ریاض العلماء، نقباءالبشر، الذریعه، شهداء الفضیله آمده؛ ولی شرح مفصل آن در دانشوران و دولتمردان گیل و دیلم، صادق احسان بخش و مشاهیر گیلان، رضا مظفری ذکر شده است.

لینک کوتاه :