علما و مفاخر  /  علما و بزرگان دینی  /  قرن دهم

قاضی احمد قمی

قاضی احمد قمی از مورخان و تذکره‌نگاران برجستۀ دورۀ صفوی، و دو کتاب او خلاصة التواریخ‌ و گلستان هنر از بهترین‌ و سودمندترین آثار شناخته‌شدۀ آن روزگار است.

تعداد بازدید : 6789     تاریخ درج : 1390/10/06    

قاضی احمد (فرزند میر منشی) در سال ٩٥٣ ه. ق. در شهر قم به دنیا آمد. در سن یازده سالگی به همراه پدرش شرف الدین حسین حسینی (ملقب به میر منشی) به مشهد رفت و مدت بیست سال، یعنی دوران کودکی و جوانی را، در مشهد نزد او و تحت حمایت ابراهیم میرزا، برادرزادة شاه طهماسب و حاکم مشهد سپری کرد. او در این مدت در خدمت علما، نویسندگان و هنرمندان مشهور آن دیار از جمله مولانا شاه محمد زرین قلم و استاد میر سید احمد از سادات حسینی و استاد مالک دیلمی به کسب دانش و هنر خوشنویسی پرداخت.

قاضی احمد در ذی الحجه سال ٩٧٤ ه. ق به زیارت عتبات عالیات مشرف شد. در همین سال بود که سلطان سلیمان قانونی فوت کرد و قاضی احمد و پدرش به واسطۀ سرعت کتابت، در جمع عده ای از ادبا به نوشتن نامه ای از سوی طهماسب برای سلطان عثمانی پرداخت.

بعد از مرگ شاه طهماسب، قاضی احمد از طرف شاه اسماعیل دوم مأمور شد تاریخ صفویه را از شاه اسماعیل اول تا شاه اسماعیل دوم بنویسد؛ اما بنا به دلایلی از جمله مرگ شاه و نبودن مشوق و سایر مشکلات انجام این کار به تعویق افتاد. در زمان شاه محمد خدابنده، قاضی احمد وزارت شاه غازی مستوفی الممالک را داشت؛ اما در ربیع الثانی سال ٩٨٨ ه. ق از وزارت عزل شد و به وزارت اردوغدی خلیفه و ممیزی بلوکات ورامین منصوب شد. یک سال بعد؛ یعنی در ذی الحجه ٩٨٩ ه. ق، استیفای دفتر شرعیات به انضمام وزارت دیوان الصدارة العلیۀ العالیه به او تفویض شد.

وی در سال ١٠٠٤ ه. ق در اردوی نظامی بود و در ١٠٠٥ ه. ق. منصب کلانتری و دو سال بعد در قزوین شغل دیوانی داشت. در این سال میان او و یکی از هنرمندان وقت به نام صدرالدین محمد بن میرزا شرف جهان قزوینی اختلافی بروز کرد و همین مسأله موجب سعایت صدرالدین، نزد شاه و درنتیجه عزل قاضی احمد از وزارت گردید. به تعبیر خود قاضی احمد، اسکندر بیک منشی، صاحب تاریخ عالم آرای عباسی شاگرد قاضی احمد بوده است و با کمک او فن انشا و تحریر کتابات و احکام را آموخت؛ اما در تمام کتابش نامی از این استاد نبرده و به تعبیری می توان گفت که حق شاگردی را ادا نکرده است. در خاتمۀ بخش مربوط به زندگینامه مؤلف، لازم به ذکر است که علاوه برخلاصه التواریخ، آثار دیگری نیز توسط قاضی احمد قمی نوشته شده است. این آثار، به طور اجمالی عبارت اند از:

گلستان هنر، تذکره مجمع الشعراء و مناقب الفضلا، جمع الخیار، تذکرۀ شاعران و نویسندگان آذربایجان و عراق وخوزستان در شش مجلد کوچک، منتخب الوزرا، رساله ای در احوال مفاخر ومناقب شهر قم، نامه ای به یکی از فضلازادگان جاسب قم، گردآوری دیوان ابراهیم میرزا صفوی.

کلمات کلیدی
زندگینامه  |  دوران کودکی  |  شاگردان  |  نیاکان  |  تولد  |  مسؤولیت اجتماعی  |  تاریخ نویسی  |  آثار و تألیفات  |  هجرت به مشهد  |  بازماندگان  |  شاه اسماعیل صفوی  |  جد مادری  |  قاضی احمد قمی  |  قاضی احمد بن شرف الدین الحسینی  |  قاضی میر احمد منشی قمی  |  آقا کمال الدین حسین مسیبی  |  شرف الدین حسین حسینی قمی  |  میرزامنشی  |  هجرت به قزوین  |  خلاصة التواریخ  | 
لینک کوتاه :