علما و مفاخر  /  علما و بزرگان دینی  /  قرن پانزدهم  /  رضا استادی

آثار قلمی


تعداد بازدید : 122     تاریخ درج : 1393/08/27    

آیت الله استادی در عرصه تألیف و تحقیق فردی پرکار و بانشاط است و آثار ارزشمندی دارد. او تلاش در این وادی را از سال 1350ش آغاز کرد. تشویق و راهنمایی بعضی اساتیدش، بویژه آیت الله سبحانی،[1] در پیشرفت او نقش بویژه ای داشت. این اندیشمند پرتلاش همواره می کوشد خلائی علمی را پر کند، جلوی اندیشه های باطل را بگیرد یا دست کم به شبهاتی که در سطح جامعه مطرح است، جواب دهد.

آثار قلمی آقای استادی را در سه محور (تألیف، تصحیح، فهرست نگاری)، می توان تقسیم کرد.

الف: تألیفات

1- اصول دین برای همه: این کتاب که در سال 1350 ش چاپ شد، اولین اثر قلمی استاد به شمار می آید و با تشویق و راهنمایی آیت الله سبحانی نگارش یافته است. کتاب حاوی یک دوره اصول عقاید به زبان ساده است و بخش آخر به زندگی ائمه اطهار اختصاص دارد.

این کتاب که به خاطر روان، گویا، مستدل بودن با استقبال عموم روبه رو شد، توسط انتشارات دارالفکر در قم به چاپ رسید و تاکنون بارها در قطع جیبی و رُقعی چاپ شده است.

2- سرگذشت کتاب شهید جاوید: این کتاب نقد نظرات مرحوم شیخ نعمت الله صالحی نجف آبادی پیرامون نهضت عاشورا و قیام اباعبدالله الحسین(علیه السلام) است. وقتی کتاب شهید جاوید در سالهای 1349 ـ 50 انتشار یافت. نقدها و اعتراضهای زیادی را برانگیخت که بعضی از آنها بسیار تند و احیاناً اهانت آمیز بود، اما نقد آیت الله استادی به خاطر محتوای مستدل، متقن، منطقی و رعایت کردن ادب نویسندگی و پرهیز از عبارت پردازی مورد توجه اندیشمندان حوزوی قرار گرفت. شخصیتهای برجسته حوزه مانند حضرات آیات سید احمد خوانساری، سید ابوالحسن رفیعی قزوینی، سید محمدرضا گلپایگانی، محمدتقی فلسفی، علامه سید مرتضی عسکری و شهید مطهریطی ارسال نامه و اظهاراتی از وی تقدیر و تشکر کردند.[2] جالب اینکه مؤلف برای نگارش این کتاب، حدود هشتاد منبع موثق پیرامون این موضوع را مطالعه و تحقیق کرد و حدود دویست ساعت وقت صرف آن نمود.[3]

3- تحقیقی درباره دعای ندبه: این اثر در سالهایی نوشته و چاپ شد که در محافل روشنفکری برخی افراد از روی حسن نیت و جهالت و برخی مغرضانه ارزشهای اسلامی از جمله دعای ندبه را به باد انتقاد گرفته بودند. آقای استادی با این تحقیق ارزشمند در مقابل آنها ایستاد و از حریم فرهنگ تشیع دفاع کرد. این اثر چند بار چاپ شد و علامه بزرگ شیخ محمدتقی شوشتری طی نامه ای در مورخ 16 / 6 / 1351 از زحمات او تجلیل و برای او دعا نمود.[4]

4- تحقیق در یک مسأله فقهی: موضوع این کتاب «ریش تراشی» است. مؤلف در هدف از نگارش آن می نویسد:

«در همان سالها (دهه چهل) جزوه ای با عنوان «در اسلام هیچ دلیلی بر حرمت ریش تراشی وجود ندارد.» نوشته آقای سید حسن صفوی، دکتر در ادبیات منتشر شد. بنده نه از این جهت که در این مسأله که یک حکم فرعی است نباید اجتهاد شود و یا فتوای خلافی داده شود، بلکه از این نظر آن را خطرناک و دردآور یافتم که یک نفر غیر متخصص، وارد حوزه تخصصی فقه و فقها شده و آنها را متهم کرده است که نعوذ بالله فتوای بدون دلیل صادر کردند. لذا درصدد پاسخگویی برآمدم.»[5]

این کتاب سال 1356 در 176 صفحه به چاپ رسید.

5- توضیحی پیرامون غنیمت در آیه خمس: این اثر تحقیقی نیز در مقابل کسانی نگارش یافت که مشروعیت خمس و زکات را زیر سؤال برده و با قلم فرسایی مغرضانه اذهان برخی از مردم را بر ضد حوزه روحانیت و تشیع مسموم ساخته بودند.[6]

6- شفاعت در قرآن و حدیث.

7- شوری در قرآن و حدیث.

8- امامت در چند درس.

9- چهل داستان.

10- خاتمیت از دیدگاه عقل، قرآن و حدیث.

11- ده رساله.

12- بیست مقاله.

13- سی مقاله.

14- چهل مقاله.

15- مقدمه ای بر ملل و نحل.

16- سی مجلس پیرامون قرآن و عترت.

17- بیست مجلس پیرامون عهدنامه مالک اشتر.

18- هفتاد و دو منبر.

19- نوزده ستاره و یک ماه.

20- آیینه صدق و صفا.

21- یادنامه علامه سید ابوتراب خوانساری.

22- شرح احوال آیت الله العظمی اراکی (ره)

23- شرح احوال خاندان نراقی.

24- دانشمندان شیعه.

25- دانشمندان گلپایگان (درسه جلد)

26- شرح احوال و آثار محقق حلی.

27- آشنایی با تفسیر و مفسران.

28- گزیده منتهی الآمال.

29- مختصر نجم الثاقب.

30- اصول عقاید: در چهل درس تنظیم شده است.

31- مدارک نهج البلاغه.

32- شرائط اجتهاد.

33- رؤیای نور: مختصر دار الاسلام عراقی است.

34- نگاهی به خوانسار.

35- 375 نکته.

36- ابناء الزهراء، ابناء الرسول.

37- کلمات الاعلام حول جواز الشهادة یا الولادة فی الاذان و الاقامة.[7]

38- بررسی لغت نامه دهخدا: این کتاب نفیس در نقد و بررسی لغت نامه بزرگ مرحوم علی اکبر دهخدا نگاشته شده است که حکایت از عمق مطالعه و دقت نظر و اشراف ستودنی ناقد نسبت به این دائرة المعارف دارد. مؤلف انصاف و دوری از تعصب و در عین حال غیرت دینی خود را به نمایش گذاشته است.

39- حدیث منبر.

40- کشکول منبر.

41- من اعلام الشیعة.

42- فاطمه(علیها السلام) در آیینه القاب.

43- کتابنامه امام صادق(علیه السلام)

44- کتابنامه امام حسین(علیه السلام)

45- کتابنامه نهج البلاغه

46- کتابنامه نماز با همکاری آقای انصاری قمییادآوری

بسیاری از این کتابها مجموعه ای از مقالات آقای استادی است که در طول حدود بیست سال ابتداء در تعدادی از مجله های معروف چاپ شده و سپس به صورت کتاب درآمده است.

مقالات علمی استاد از صد عنوان افزون تر است و تعدادی از آنها در قالب کتابی مستقل چاپ شده است.

ب: فهرست نگاری

امروز فهرست نگاری از رشته های مهم و تخصصی در حوزه ها و دانشگاهها به شمار می آید. آیت الله استادی از همان اوائل طلبگی با نسخ خطی و غیر خطی آشنا و مأنوس شد و چون وارد حوزه علمیه گردید، این علاقه و ارتباط شدت بیشتری گرفت به گونه ای که وی کتابخانه ای در خور توجه برای خود تشکیل داد.

در این کتابخانه دهها جلد نسخه خطی بود. ایشان فهرست نگاری را از کتابخانه شخصی خود آغاز و تجربه کرد. بعد چون علاقه ویژه به این مهم داشت، کتابخانه های عمومی و شخصی چند نفر دیگر از علمای اعلام را نیز فهرست نمود.[8]

آیت الله استادی در این رشته، تبحر و تخصص ویژه دارد و در ردیف شخصیتهای سرشناس کشور شناخته می شود. هم اینک موارد فهرست نگاری وی از نسخ خطی کتابخانه های مختلف که خوشبختانه همه به چاپ رسیده و در دسترس علاقمندان است را مرور می کنیم:

1- فهرست کتابخانه مدرسه فیضیه: سه جزء در دو مجلد، چاپ قم.

2- فهرست کتابخانه عمومی آیت الله گلپایگانی: جلد دوم و سوم، چاپ قم.

3- فهرست کتابخانه مدرسه حجتیه قم. چاپ قم.

4 ـ فهرست کتابخانه مسجد اعظم قم: چاپ قم.

5 ـ فهرست کتابخانه مدرسه مروی تهران: چاپ قم.

6- فهرست کتابخانه حسینیه شوشتری های نجف: چاپ تهران، این فهرست که اصل آن از آقای اسماعیلیان و تنظیم و تکمیل آن از آقای استادی است، در جلد 11 و 12 نشریه دانشگاه به چاپ رسیده است.

7- فهرست کتابخانه مدرسه حجازیهای قم: این نسخه های خطی به کتابخانه مدرسه آیت الله گلپایگانی انتقال یافت.

8- فهرست کتابخانه شخصی آقای طبسی حائری در قم.

9- فهرست کتابخانه شخصی حاج شیخ علی خوانساری: این نسخه های خطی به مدرسه مهدیه خوانسار منتقل شد.

10- فهرست کتابخانه شخصی آیت الله حجت کوه کمری: این نسخه ها به کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی منتقل شده است.

11- فهرست صد نسخه از نسخ خطی حاج آقا اسماعیل هدایتی: این نسخه ها و نسخ باقیمانده از کتابخانه وی به مدرسه آیت الله گلپایگانی منتقل شد.

پنج فهرست اخیر در مجله نور علم، نشریه جامعه مدرسین حوزه علمیه قم به چاپ رسید.

12- فهرست کتابخانه امام زاده هلال واقع در آران کاشان. در مجله وقف میراث جاویدان نیز به چاپ رسید.

13- فهرست کتابخانه آیت الله سید مصطفی صفایی خوانساری در یک جلد: همه نسخ به کتابخانه آستان قدس رضوی در مشهد منتقل شد.

14- فهرست صد و شصت نسخه خطی: چاپ قم. این نسخ به کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی منتقل شد.

15- آشنایی با چند نسخه خطی: چاپ قم. شامل فهرست نسخه های خطی کتابخانه چهل ستون مسجد جامع تهران و فهرست نسخه های خطی کتابخانه شخصی آیت الله سید احمد زنجانی و نسخه های خطی کتابخانه آیت الله سید مهدی روحانی است که با همکاری آقای مدرسی طباطبائی آماده شد.

16- فهرست دویست و سی نسخه خطی در تهران: این فهرست در مجله نور علم چاپ شد و نسخ خطی آن به کتابخانه آستان قدس رضوی انتقال یافت.[9]

ج: تصحیح و تحقیق کتب

محور سوم از آثار آیت الله استادی را تصحیح کتب و تحقیق در آثار فقهاء، محدثان و سایر بزرگان شیعه به خود اختصاص داده است. کار و تلاش وی در این عرصه نیز ستودنی است. این آثار ذوق و استعداد و تسلط لازم و کافی وی به محتوای آثار و متون فوق را به نمایش می گذارد. کتب ارزشمندی که به دست با کفایت استاد تصحیح و تحقیق شده و به چاپ رسیده اند، عبارتند از:

1 ـ الکافی فی الفقه، ابوالصلاح حلبی: چاپ قم.

2- تقریب المعارف، ابوالصلاح حلبی: چاپ قم.

3- الرسائل التسع، محقق حلی: چاپ قم.

4- المسلک، محقق حلی: چاپ قم.

5- جلد 42 و 43 از جواهر الکلام: چاپ تهران و بیروت.

6- سیر و سلوک منسوب به سید بحرالعلوم: چاپ قم.

7- سیر و سلوک میر سید حسین قزوینی: چاپ قم.

8- جامعة الاصول ملاّ مهدی نراقی: چاپ قم.

9- شهاب ثاقب ملاّ مهدی نراقی: چاپ قم.

10- سوال و جواب ملاّ احمد نراقی: چاپ قم، در سه جلد.

11- حاشیه رسائل شیخ انصاری از شیخ عبد الرسول ساباطی.

12- حاشیه شفا از آقا جمال خوانساری.

13- ترجمه مفتاح الفلاح، شیخ بهائی، از آقا جمال خوانساری.

14- حاشیه بر حاشیه شرح تجرید، از آقا جمال خوانساری.

15- مائده سماویه، آقا رضی خوانساری: با همکاری چند نفر.

16- تسلیة الفؤاد، سید عبدالله شبر: با همکاری آقای حسین اشکوری و چاپ قم.

17- ارشاد المستبصر، سید عبدالله شبر: چاپ قم.

18- اصول دین، میرزای قمی: چاپ قم.

19- شرعة التسمیه، میر داماد: چاپ قم.

20- خلاصه التوحید، یکی از رجال دوره قاجار: چاپ قم.

21- چهارده رساله فارسی، میرزا احمد آشتیانی: چاپ قم.

22- وسیلة النجاة فی شرح دعای السمات، ملاّ عبد الواسع کاشانی: چاپ قم.

23- الشمائل المحمدیه، شیخ عباس قمی: چاپ قم.

24- فیض القدیر بما یتعلق بحدیث القدیر، شیخ عباس قمی: چاپ قم و با همکاری دیگران.

25- الدررالنظیم، شیخ عباس قمی: چاپ قم و با همکاری دیگران.

26- قرة الباقرة، شیخ عباس قمی: چاپ قم.

27- نفس المهموم، شیخ عباس قمی: چاپ قم به ضمیمه نفثة الصدور.

28- معاد، ملاّ نعیما طالقانی: در سه جلد و چاپ مشهد.

29- احکام الصلاة: تقریرات درس شریعت اصفهانی، از شیخ محمدحسین سبحانی (پدر آیت الله سبحانی): چاپ قم.

30- نخبة الازهار فی احکام الخیار: تقریرات شریعت اصفهانی از محمدحسین سبحانی به ضمیمه سه رساله دیگر از وی: چاپ قم.

31- تفسیر سوره حمد، حاج آقا حسن فرید اراکی: چاپ قم.

32- شرح اصول کافی ملاّ صدرا کتاب عقل و جهل: چاپ کنگره ملاّ صدرا.

33 ـ کتاب فی الاخلاق و العرفان، لاحد الحفاظ من اعلام الشیعة الامامیة فی القرن الخامس او السادس.

اشراف و نظارت

در این بخش بعضی از آثار گرانسنگ از فقها و اندیشمندان تشیع را می توان نام برد که با مدیریت، نظارت و اشراف آیت الله استادی، تنظیم و تدوین شده و از طریق کنگره ها و مؤسسات علمی و فرهنگی مختلف به چاپ رسیده است. اسامی آنها به شرح زیر است:

1- الحکومة الاسلامیة فی احادیث الشیعة الامامیة: (انتشارات مؤسسه در راه حق)

2- التوازن الاسلامی: (مؤسسه در راه حق)

3- نُه جلد از مجموعه تألیفات فقه و اصول آیت الله اراکی (مؤسسه در راه حق)

4- میزان المطالب، میرزا جواد آقا تهرانی (مؤسسه در راه حق)

5- ده جلد از دوره چهارده جلدی تألیفات شیخ مفید (کنگره شیخ مفید)

6- مجموعه هفتاد و یک جلدی مقالات (شامل بیش از دویست مقاله)، (کنگره شیخ مفید)

7- مجموعه کتب کنگره فاضلین نراقی (ملاّ احمد و ملاّ مهدی) (کنگره فاضلین نراقی)

8- مجموعه مقالات و کتب کنگره نخبگان گلپایگان.

9- مجموعه یازده جلدی کتب مقدس اردبیلی (کنگره مقدس اردبیلی)

10- مجموعه آثار آقا حسین خوانساری و آقا جمال خوانساری (کنگره آقا حسین خوانساری)

11- جلد چهارم جامع الشتات میرزای قمی (مؤسسه کیهان)

12- مجموعه سه جلدی حیاة النبی، حاج شیخ قوام وشنوی (انتشارات اسوه)

13- چهار جلد از مجموعه تفسیر نور، محسن قرائتی (مؤسسه در راه حق)[10]

پی نوشت ها:

[1] مصاحبه.

[2] سرگذشت کتاب شهید جاوید، رضا استادی، ص 309 ـ 310.

[3] همان، ص 297.

[4] ر. ک. به: همان، ص 298.

[5] همان، ص 297 با دخل و تصرف در عبارات.

[6] همان، ص 296.

[7] خبرگان ملت، ج 3، ص 65 ـ 66.

[8] مصاحبه نگارنده با معظم له، تیرماه 1386.

[9] خبرگان ملت، ج 2، ص 64 ـ 65 و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم از آغاز تاکنون، سید محسن صالح، ج 3، ص 41.

[10] خبرگان ملت، ج دوم، ص 69.

لینک کوتاه :