علما و مفاخر  /  علما و بزرگان دینی  /  قرن چهاردهم  /  میرزا محمد طاهر تنکابنی

استادان


تعداد بازدید : 61     تاریخ درج : 1393/09/13    

او در تهران محضر درس برخی از مشهورترین حکیمان و عارفان و نیز فقیهان نامدار را دریافت و از خرمن علم و مکارم آنان خوشه ها چید. استاد شهید مرتضی مطهّری می نویسد:

دوره میرزای جلوه و حکیم قمشه ای و حکیم مدرّس را درک کرده است. اینکه از درس حکیم کرمانشاهی و حکیم نیریزی استفاده کرده است چیزی نمی دانیم. پس از دوره این سه حکیم از اساتید مسلم به شمار می رفته است.[1]

فرزانگانی که حکیم تنکابنی نزد آنها تلمّذ نموده است عبارتند از:

1. آقا علی مدرّس تهرانی

حکیم مشهور قرن سیزدهم هجری، فرزند ملاّ عبد الله زنوزی و صاحب کتاب بدایع الحکم که اهل ابتکار و نوآوری در موضوعات فلسفی بوده است. حکیم تنکابنی در مکتب این دانشمند با اندیشه های فلسفی حکیمان سلف به خصوص ابو علی سینا و ملاّ صدرا آشنا گردید.

2. آقا محمّدرضا قمشه ای

وی از حکیمان و عارفان بزرگ قرنهای اخیر است که در زندگی عملی و رفتاری به تمام معنا وارسته و عارف بود و با خلوت و تنهایی انس داشت. در سلوک معتقد به طریق ملاّ صدرا، میر فندرسکی، آقا محمّد بید آبادی و برخی دیگر از عارفان متشرّع بود و در پرورش شاگردان پرمایه و دانشمندان مستعد، اهتمام نشان می داد.

میرزا محمّد طاهر تنکابنی سالها نزد این عارف وارسته به فراگیری آثار عرفانی همچون «شرح فصوص الحکم قیصری»، «تمهید القواعد» ابن ترکه و برخی دیگر اشتغال داشته است.

وی در آغاز و انجام نسخه دست نویس کتاب تمهید القواعد (به خط خودش) تصریح کرده است که: این کتاب را نزد محمّد رضا قمشه ای خوانده است. همچنین حکیم تنکابنی در ایامی که در محضر محمّد رضا صهبا به فراگیری شرح «فصوص الحکم» اشتغال داشته بسیاری از حواشی استادش را در حاشیه نسخه خودش به صورت «من الاستاذ الاجل آقا محمّد رضا قمشه ای» ضبط نموده است که این اثر هم اکنون در کتابخانه مجلس شورای اسلامی موجود است.[2]

3. میرزا ابوالحسن جلوه زواره ای

جلوه، حکیم قمشه ای و آقا علی مدرّسی، سه حکیم نامدار حوزه تهران در اواخر قرن سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم بودند.[3] میرزا طاهر تنکابنی از شاگردان خوب و برجسته جلوه بود.[4] او خود می گوید:

بعد از وفات آقا محمّد رضا صهبا قمشه ای متوفی به سال (306 هـ. ق.) از صنادید و مدرّسین عرفان که در مدرسه میرزا شفیع صدر اعظم مجلس افاضت و افادت داشت چون به درس جلوه رفتم کتاب تمهید القواعد ابن ترکه که آن کتاب با شرح آن از صائن الدّین علی نواده مؤلف در سال (1315 هـ. ق.) در تهران به طبع رسیده است را شروع به خواندن کردیم. میرزا را عادت بر این بود که تا کتابی را تصحیح نمی کرد شروع به بحث در آن نمی نمود. آن تمهید القواعد که در نزد قمشه ای خوانده بودیم صفحه به صفحه و گاهی سطر به سطر افتاده داشت و او به نیروی بیان عرفانی مباحث کتاب را تقریر می نمود لیکن مرحوم میرزا ابوالحسن جلوه تمام کتاب را اصلاح می نمود سپس درس می گفت از این مقایسه کوچک طرز دقّت و تحقیق میرزای جلوه با طرز تدریس مرحوم قمشه ای کاملاً آشکار و مبرهن بود.[5]

میرزا محمّد طاهر تنکابنی از حاشیه های جلوه که بر کتاب شفای ابو علی سینا نوشته بود بهره می برد.[6]

در رساله ای که به زندگی برخی حکیمان و عارفان اختصاص دارد و به قلم محمّد طاهر تنکابنی است وی جلوه را چنین معرفی کرده است:

از حکما و علمای بزرگ این عصر بوده و در عمر خود طریق تجرید و تفرید اختیار فرموده و همواره مشغول تدریس و افاده بوده مخصوصاً در طریق حکمت مشّاء و حلّ غامض کتب شیخ الرئیس تبحّر و تسلّط کامل داشته، در فنون ریاضی نیز ماهر و استاد بوده، شعر هم می سروده.[7]

4. حاج شیخ علی نوری

متوفّا به سال (1335 هـ. ق.) مشهور به شیخ الشوارق صاحب حواشی بر «اسفار» و «شوارق الالهام» لاهیجی و «شرح مطالع» در منطق. حکیم تنکابنی شرح مطالع را نزد وی قرائت نمود و در حواشی خود از او به عنوان شیخ استاد شیخ علی (سلّمه الله تعالی) یاد کرده است.[8]

5. میرزا عبد الله

محمّد طاهر تنکابنی هیأت و نجوم را نزد وی آموخت.[9]

6. حاج میرزا ابو الفضل تهرانی

وی فقیه، حکیم، ادیب و شاعر اواخر قرن سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم هجری و از پرورش یافتگان مکتب میرزای شیرازی، میرزا حسین نوری و حاج میرزا حبیب الله رشتی است. وی مؤلّف کتاب گران سنگ «شفاء الصّدور فی شرح زیارة العاشور» است و تألیفات دیگر نیز دارد. وی از مشاهیری است که در سنین جوانی از نوادر عصر و علاّمه دهر گردید و به مقام اجتهاد نائل گشت.[10] حاج میرزا ابوالفضل تهرانی افتتاح کننده و نخستین مدرّس رسمی مدرسه سپهسالار و امام جماعت مسجد بود. حکیم تنکابنی در سلک طلاّب آن مدرسه از محضر ایشان استفاده برد. در نخستین ملاقات بین این شاگرد و استاد، بحثهایی در فنون گوناگون اسلامی از قبیل صرف و نحو، منطق و کلام، فقه و حکمت و عرفان صورت گرفت و سؤال و جوابهایی در این زمینه ها ردّ و بدل گردید. حاج میرزا ابوالفضل در هر یک از دانشهای مذکور جوابهای عالی و کافی داد که حکیم تنکابنی از این حسن بیان و حاضر جوابی و جامعیّت علمی مبهوت و متعجّب گردید و عزم خود را جزم نمود تا در خدمت این استاد تلمذ نماید.[11]

7. حاج میرزا محمّد حسن آشتیانی

وی در سال (1283 هـ. ق.) پس از تحصیل در محضر استادان حوزه نجف به مقام اجتهاد نایل آمد و به تهران عزیمت نمود و حوزه درسی تشکیل داد و در اصول فقه مباحث تازه و نکته های پر مایه ای را مطرح کرد. به همین دلیل دانشجویان این علم از اطراف و اکناف به محضرش شتافتند و او را بر سایر استادان در رشته اصول فقه ترجیح دادند.[12] میرزا محمّد طاهر تنکابنی علوم نقلی و مباحثی از فقه و اصول را نزد ایشان فرا گرفت.[13]

پی نوشت ها:

[1] خدمات متقابل اسلام و ایران، استاد مرتضی مطهّری، ص 619.

[2] نخبگان علم و عمل در ایران، ص 339 و 338.

[3] خدمات متقابل اسلام و ایران، ص 609.

[4] شرح حال رجال ایران، مهدی بامداد، ج 2، ص 185.

[5] مجله یادگار، سال سوم، شهریور 1325، ص 77.

[6] الذّریعة، ج 6، ص 141.

[7] زندگینامه برخی از حکما، عرفا و متکلّمان، به قلم میرزا محمّد طاهر تنکابنی.

[8] نخبگان علم و عمل، ص 17.

[9] مجموعه آثار حکیم صهبا، حامد تاجی اصفهانی و...، ص 169.

[10] گلشن ابرار، ج 4، مقاله نگارنده و نیز موسوعة مؤلفی الامامیه، جزء ثانی، ص 588.

[11] مقدمه دیوان حاج میرزا ابوالفضل تهرانی، به اهتمام سیّد جلال الدّین محدّث ارموی.

[12] گلشن ابرار، ج 4، مقاله نگارنده موسوعة مؤلفی الامامیة، جز ثانی، ص 588.

[13] اختران فروزان ر ی و تهران، محمّد شریف رازی، ص 397.

لینک کوتاه :