علما و مفاخر  /  علما و بزرگان دینی  /  قرن پانزدهم  /  سید علی حسینی سیستانی

سیمای شخصیتی

ایشان در نقد سخن استادان خویش و دیدگاه های دیگران همواره از واژه هایی آمیخته با ادب استفاده می كند، تا حتی اگر نظریات آنان سستی نمایانی داشته باشد و نتوان از آن دفاع كرد، جایگاه و عظمت علما حفظ شود. آیت الله حكیم قدس سره نمونه درخشانی از رعایت خلق و خوی تربیتی در ارتباط با شاگردان و طلاب خود بود، و همان گونه كه آیت الله خوئی قدس سره همین رفتار را با شاگردان خود داشت، من همین اخلاق را در شخصیت آیت الله سیستانی دام ظله نیز متبلور یافته ام كه ایشان در پایان وقت درس همواره شاگردان را به پرسشگری و انتقاد تشویق می كرد و می فرمود: «باید بپرسید، حتی اگر در باره شماره صفحه بحث خاصی باشد یا نام كتابی، تا به گفت وگو با استاد و ارتباط علمی با وی خو بگیرید».

چکیده ماشینی


تعداد بازدید : 30     تاریخ درج : 1393/10/09    

هر كسی كه با آیت الله سیستانی معاشرت نموده وبا ایشان نشست و برخاست داشته باشد، در وجود ایشان شخصیتی یگانه با ویژگی هایی معنوی و آرمانی را خواهد دید كه اهل بیت علیهم السلام بدان سفارش كرده اند. همین ویژگی ها است كه از وی و علمای مخلصی همانند ایشان، نمادهای آشكاری برای تعبیر «عالم ربانی» و این سخن امام علیه السلام پدید آورده است كه فرمود: «جریان كار باید در دست عالمانی باشد كه امانت دار حلال و حرام الهی هستند».

برای تبیین بیشتر مطلب، در این جا چند مورد از برخوردهای درخشانی را كه در حلقه های درس و هم نشینی با ایشان، شخصاً با آن روبه رو بوده ام، یادآور می شوم:

1ـ عدالت ورزی و احترام به نظر دیگران

در برخورد با ایشان شما آیت الله سیستانی را انسانی خواهید یافت كه در پرتو شیفتگی به علم و معرفت و نیل به حقیقت و مقدس شمردن آزادی سازنده بیان و اندیشه، مطالعه فراوانی دارد و كتاب ها و جستارها و دیدگاه های مختلف، حتی نظریات كسانی غیر از اساتید خود یا اندیشه های برخی از شخصیت های ناشناخته دریای پهناور حوزه علمیه را پی می گیرد. گاه می بینید كه ایشان در بحث خود به نكته ظریفی از شخصیتی فاضل مانند شیخ محمد رضا مظفر در كتاب اصول الفقه اشاره می كند، و با این كه وی از استادان ایشان نبوده است، دیدگاه هایش را باز می گوید و به نقد می كشد، كاری كه سیمای نمایانی از انصاف و احترام به اندیشه دیگران را در وجود معظم له باز می تاباند.

2ـ ادب گفت وگو

حلقه های درس نجف به مباحثه های داغ میان همدرسان یا میان استاد و شاگرد شهرت دارد. گو این كه نفسِ این كار بر گستره آگاهی های طلاب و توان علمی آنان می افزاید، اما با اصرار بر این امر در مباحثه ها گاه جدال های بیهوده ای شكل می گیرد كه نه تنها به هیچ دستاورد علمی نمی انجامد، بلكه كاركرد آن فقط به قدرت نمایی طرفین مباحثه و ابراز توانمندی های علمی آنان در مناظره خلاصه می شود، و این كاری است كه وقت گرانبهای طالب علم را تلف می كند و با بیرون بردن وی از فضای معنوی علم آموزی و مباحثه، او را بی هدف، در گردونه ای ژرف رها می سازد. درس های آیت الله سیستانی دام ظله اما به راستی از جدال هایی این گونه دور است. ایشان در نقد سخن استادان خویش و دیدگاه های دیگران همواره از واژه هایی آمیخته با ادب استفاده می كند، تا حتی اگر نظریات آنان سستی نمایانی داشته باشد و نتوان از آن دفاع كرد، جایگاه و عظمت علما حفظ شود. هر گاه یكی از طلاب نیز پرسشی را مطرح می كند با رویی گشاده و روحیه ای سرشار از روشنگری و راهنمایی با وی سخن می گوید و اگر طلبه ای بخواهد بحث را از گفت وگوی هدفمند به منازعات بی محتوا بكشاند، حضرت استاد می كوشد تا نخست پاسخ را به گونه ای عالمانه بازگو كند و در صورت پافشاری طلبه، ایشان سكوت و خاموشی را بر ادامه سخن ترجیح می دهد.

3ـ اخلاق آموزشی

تدریس در حوزه های علمیه، مسئولیتی رسمی و برنامه ریزی شده نیست كه استاد به ازای دریافت دستمزد به آن بپردازد، زیرا این نگرش، مدرّس را از تحكیم بنیادهای علمی در شاگرد و توجه به پرورش او برای ارتقای سطح دانش وی تا مرزهای شكوفایی باز می دارد. وانگهی، در فرایند تربیت طلاب، تدریس تنها به آموزش های علمی خلاصه نمی شود، بلكه حوزه تدریس مسئولیت سنگینی است كه پرداختن به آن نیازمند روحیه عشق و مهربانی به دانشجو و تشویق وی به علم آموزی و رعایت آداب علم نیز هست. اگر گاه در حوزه و دیگر مراكز آموزشی استادانی دیده می شوند كه در مسئولیت تدریس و آموزش، جنبه های اخلاص را نادیده می گیرند، باید توجه داشت كه در همین حوزه ها استادان مخصلی نیز هستند كه اشتغال به تدریس را رسالتی والا می شمارند كه باید با روحیه مهرورزی و عنایت كامل به روند علمی و عملی طلاب بدان پرداخت. آیت الله حكیم قدس سره نمونه درخشانی از رعایت خلق و خوی تربیتی در ارتباط با شاگردان و طلاب خود بود، و همان گونه كه آیت الله خوئی قدس سره همین رفتار را با شاگردان خود داشت، من همین اخلاق را در شخصیت آیت الله سیستانی دام ظله نیز متبلور یافته ام كه ایشان در پایان وقت درس همواره شاگردان را به پرسشگری و انتقاد تشویق می كرد و می فرمود: «باید بپرسید، حتی اگر در باره شماره صفحه بحث خاصی باشد یا نام كتابی، تا به گفت وگو با استاد و ارتباط علمی با وی خو بگیرید». ایشان همچنین ما شاگردان خود را به مقایسه بحث های خویش با پژوهش های چاپ شده و اطّلاع از نقاط ضعف و قوت آن وامی داشت و پیوسته در مورد گرامیداشت علما و پایبندی به رعایت ادب در نقد سخنان ایشان تأكید می كرد و از اساتید خود با احترام و اهتمامی ویژه نام می برد. نكات یادشده تنها چند نمونه از اخلاق برجسته ایشان است.

4ـ پارسایی

در میان بسیاری از علما و بزرگان به شكلی نمایان مرسوم است كه می كوشند تا خود را از مواضع جنجالی و فتنه انگیز دور نگه دارند. شاید كسانی باشند كه این رویكرد پرهیز كارانه را نوعی موضعگیری منفی قلمداد كرده و آن را گریز از رو به رو شدن با واقعیت ها و فرار از اظهارنظر آشكاری بشمارند كه شرع مقدس بدان حكم فرموده است، ولی با اندكی درنگ نمایان می شود كه برای پاسداشت منافع عمومی، گاه همین سكوت و دم فرو بستن، موضعی مثبت و بایسته است، و ورود به صحنه واقعیت و موضعگیری شرعی به شرایط مساعد و زمینه هایی سازگار با آن اوضاع نیاز دارد، مثلاً اگر در صحنه جوامع اسلامی یا حوزه های علمیه جوسازی ها و شبهه افكنی هایی پدید آید كه به مفاهیم بنیادین آیین اسلام آسیب وارد آورد، پیش از هر كسی، علما هستند كه باید برای تبیین واقعیت ها و برطرف سازی شبهه ها وارد عمل شوند، زیرا به تعبیر حدیث شریف، «هر گاه بدعتی رخ نماید عالم است كه باید دانش خود را نمایان سازد و اگر از این كار پرهیز كند نور ایمان از او گرفته خواهد شد».اما اگر فرایند فتنه روندی كاملاً شخصی داشته باشد و فضایی آكنده از افزون خواهی و تعصّب های نژادی و فردی نسبت به یك مرجع خاص یا یك گرایش مشخص پدید آید یا آتش جنگ تبلیغاتیِ دو سویه ای با منشأ كینه و حسادت شعله ور شود، علمای حوزه و از جمله آیت الله سیستانی دام ظله همواره خود را پایبند به سكوت و آرامش و پرهیز از این غوغا سالاری ها می دانند.

از این ها كه بگذریم، زهد و پارسایی ایشان در پوشاك ساده و خانه كوچك استیجاری و اثاثیه ناچیز برای زندگی، امری مثال زدنی است.

5ـ دستاورد فكری

آیت الله سیستانی تنها یك فقیه نیست، بلكه بزرگمردی فرهیخته و آگاه به اندیشه های معاصر و آشنا با دیدگاه های تمدنی گوناگون است كه به زمینه های اقتصادی و سیاسی در معادلات جهانی نگاهی ژرف دارد و همسو با پیشرفت های نمایان بشری و اوضاع كنونی، نظریه های برجسته مدیریتی و اندیشه های اجتماعی تازه ای را ارائه داده است، به گونه ای كه در نظر ایشان، «فتوا» كاركرد شایسته ای در نیل جامعه مسلمان به خیر و صلاح دارد.

لینک کوتاه :  
نویسنده : دوستدار مرجعیت تاریخ : 1398/07/12

خداوند این مرجعیت اعلای جهان تشیع را حفظ کند