علما و مفاخر  /  علما و بزرگان دینی  /  قرن چهاردهم

ملا عباس تربتی

عباس تربتی معروف به ملا عباس تربتی و حاج آخوند (۱۲۵۰-۱۳۲۲ش) روحانی، واعظ و عارف قرن سیزدهم و چهاردهم می باشد. ملا عباس در تربت حیدریه و حوزه علمیه مشهد فقه، اصول و فلسفه را آموخت؛ اما شهرت ایشان بیشتر به این دلیل بود که اهل کشف و کرامت بودند.

تعداد بازدید : 5093     تاریخ درج : 1396/05/08    

عباس تربتی معروف به ملا عباس تربتی فرزند ملا حسینعلی در سال ۱۲۵۰ش، در روستای «کاریزک ناگهانی ها» از توابع شهرستان تربت حیدریه به دنیا آمد. نام مادرش «شیرین» از اهالی قاین و دارای یک خواهر بود.

ملاعباس در شش سالگی در زادگاه خود به مکتب رفت و سپس دروس مقدمات، فقه، اصول و فلسفه را در حوزه علمیه حاج شیخ یوسفعلی در تربت حیدریه نزد اساتیدی همچون ملا عبدالحمید فرا گرفت و بعد به حوزه مشهد رفت. وی در مشهد برای گذران زندگی روزها به کارگری و شب ها به درس مشغول شد. استاد برجسته او شیخ علی اکبر مجتهد تربتی (نماینده آخوند خراسانی)، آیت الله آقا حسین قمی و آقا بزرگ شهیدی بود.

ملا عباس پس از مدتی اقامت در مشهد، به درخواست پدر به زادگاهش برگشت. وی پس از بازگشت، ازدواج کرد و ضمن تبلیغ دین، مشغول به کشاورزی شد.

ملا عباس با دختر ملا علی اکبر (روحانی روستای مزگرد) ازدواج کرد که ثمره آن دو پسر و دو دختر شد. حسینعلی راشد یکی از پسران وی است که کتاب «فضیلت های فراموش شده» را در شرح حال پدرش نوشته است.

ملا عباس پس از ازدواج با موافقت پدرش، پنجشنبه و جمعه ها به تربت حیدریه نزد استادش رفت تا دروس دینی را بیاموزد. وی در سال ۱۲۸۹ش٬ پس از فوت پدر و به توصیه شیخ علی اکبر تربتی مشهور به مجتهد تربتی به شهر تربت حیدریه بازگشت.

ملا عباس پس از بازگشت به شهر در حوزه علمیه تربت حیدریه و مشهد، پس از نماز صبح و منبر، معمولا سه یا چهار درس در مسجد یا حوزه علمیه تدریس می کرد.

از جمله اقدامات ملا عباس تربتی، برگزاری مجلس سخنرانی و موعظه بود. وی هر روز پس از اقامه نماز جماعت در هر سه نوبت منبر می رفت.

فعالیت های اجتماعی ملا عباس تربتی متنوع بود. در آن زمان که قانون اداره و دفاتر «ثبت اسناد» وجود نداشت، وی معاملات و داد و ستد مردم (اعم از ازدواج، طلاق، بیع قطعی و شرطی، رهن، اجاره، وکالت، صلح، اقرار، هبه و وصیت) را نوشته و امضاء می کرد. این دست نوشته ها در ادارات دولتی، اعتبار قانونی و حقوقی داشت.

وی همچنین در رفع گرفتاری کسانی که برای دادخواهی و شکایت از خوانین، حاکم یا شخص دیگر به او مراجعه می کردند تلاش می کرد.

به گفته پسرش ملا عباس چنان در رسیدگی به حاجات مردم متعهد بود که بعد از نیمه شب زمستان و نیمه روز تابستان، برای رفع گرفتاری مردم می شتافت.

در سومین سال جنگ جهانی اول(۱۲۹۶ش) و به سبب خشک سالی های پی در پی و قحطی شدید٬ با تلاش های ملا عباس تربتی و نظارت مستقیم او نهادی تأسیس شد تا به افراد بی بضاعت کمک غذایی شود. همچنین وی برای سکونت فقرا جایگاهی ساخت.

ملا عباس تربتی در جریان زلزله ۱۳۰۱ش تربت حیدریه معروف به زلزله خرق و غوزان به مردم کمک کرد؛ او بر جنازه بیش از هزار قربانی نماز خواند که منجر به ارسال پیغام آمریکایی ها و ابلاغ تلگراف تشکر نخست وزیر وقت احمدشاه٬ (مستوفی الممالک یا مخبر السلطنه) به وی شد. در این زلزله وی کمک های نقدی آمریکایی ها را رد کرد.

جایگاه مردمی و حساسیت های اخلاقی و عرفانی ملا عباس همواره وی را از دخالت مستقیم در سیاست و اعلام موضع سیاسی منع می کرد. در جریان «مشروطه» ملا محمدکاظم خراسانی برای همه شاگردانش که علمای ولایات ایران بودند احکامی صادر کرد از جمله برای شیخ علی اکبر تربتی. به موجب این دستور، مجتهد تربتی به ریاست انجمن شهر تربت منصوب شده بود. قرار بر این بود که برای هر یک از بلوک هفت گانه تربت، «انجمن محلی» تاسیس شود لذا مجتهد تربتی، ملا عباس را برای ریاست بلوک «زاوه» انتخاب کرده بود. اما وی به دلیل وجود ابهامات و نگرانی هایی درباره برخی از اعضاء انجمن و علی رغم اصرار مردم، عضویت و ریاست انجمن را نپذیرفت.

ملا عباس از نظر عرفانی و اخلاقی دارای ویژگی های ممتازی بود که فرزندش حسینعلی راشد در کتاب فضیلت های فراموش شده آن ها را بر شمرده است: روزه داری در بیشتر روزهای سال مداومت به نماز های مستحبی در حال حرکت و سواره اقامه نمازشب از سن تکلیف تا آخر عمر٬ قناعت و ساده زیستی فوق العاده٬ دستگیری و کمک به نیازمندان و رعایت شدید حقوق دیگران از جمله ویژگی های وی بوده است.

ملا عباس علاوه بر این که خودش از وجوهات شرعیه استفاده نمی کرد، از درآمد شخصی که از کشاورزی و دامداری به دست می آورد خمس و زکات می داد. در این باره فرزندش می نویسد:

«با این که من و برادرم طلبه بودیم، پدرم در تمام مدت عمرش از وجوهات حتی یک شاهی هم نداد. ایشان ما را چنان تربیت کرده بود که واقعا اگر می خواستیم به وجوهات دست بزنیم مثل این بود که به مار و عقرب دست می زنیم.»

امام خمینی در سخنی ملا عباس تربتی را فردی متکی به خداوند و نترس یاد کرده است. شهید مطهری در مقاله ای که در آبان ۱۳۳۵ در شماره۳ «مجله رادیو» نوشته است، ملا عباس تربتی را فردی زاهد و متقی و دارای خصلت های پسندیده دانسته و می نویسد: وی با آنکه مردی روحانی و فوق العاده محترم و مورد توجه مردم شهرستان تربت حیدریه بود و هر سال به وسیله او پول زیادی به فقرا و طلاب می رسید، هرگز غیر از نان عمل خویش نخورد و تا آخر عمر، با واجد بودن مقامات عالی روحانی، شخصا کشاورزی می کرد و مانند یک نفر رعیت زحمت می کشید. به همین جهت از حیث لباس و کفش با سایر روحانیون هم طبقه خود فرق داشت، زیرا لباس های او بیشتر شبیه کشاورزان بود. او پیری روشن دل و روشن ضمیر بود.»

درباره درگذشت وی فرزندش حسینعلی راشد چنین نقل کرده است:

«یک هفته قبل از وفات٬ بعد از نماز صبح در حالت بیماری رو به قبله خوابید و عبایش را بر روی چهره اش کشید. ناگهان مانند آفتابی که از روزنی بر جایی بتابد یا نورافکنی را متوجه جایی گردانند روی پیکرش از سر تا پا روشن شد و رنگ چهره اش که به سبب بیماری زرد گشته بود شفاف گردید چنانکه از زیر عبای نازک که بر رخ کشیده بود دیده می شد. تکانی خورد و گفت: سلام علیکم یا رسول الله(ص). پس از آن بر حضرت امیرالمؤمنین امام علی(ع) و یکایک ائمه تا امام دوازدهم سلام می کرد و از آمدن آنها اظهار تشکر می کرد. پس بر حضرت فاطمه زهرا(س) سلام کرد. سپس بر حضرت زینب سلام کرد. پس بر مادر خودش سلام کرد. این حالت تا دو ساعت از آفتاب برآمده دوام داشت. پس از آن روشنی که بر پیکرش می تابید از بین رفت و به حال عادی برگشت و باز رنگ چهره به همان حالت زردی بیماری عود کرد و درست در یکشنبه دیگر در همان ساعت، حالت احتضار را گذرانید و به آرامی تسلیم حق گشت.»

ملا عباس در مشهد و در صحن آزادی (زاویه شمال غربی) در حرم امام رضا(ع) به خاک سپرده شده است.

کلمات کلیدی
ازدواج  |  تدریس  |  سفر حج  |  مشروطه  |  زندگینامه  |  حاج شیخ عباس قمی  |  کرامات  |  استادان  |  زادگاه  |  سفرهای زیارتی  |  شاگردان  |  رحلت  |  محل دفن  |  ملا عباس تربتی  |  ملا عباس راشد تربتی  |  بینش سیاسی  |  حکایت ها و هدایت ها  |  وجوهات شرعی  |  از نگاه دیگران  |  سفر کربلا  |  سجایای اخلاقی  |  آغاز تحصیل  |  زندگی در روستا  |  احسان به پدر  |  مباحثه درسی  |  آخوند حاج شیخ علی اکبر تربتی  |  زندگی در شهر  |  منبر و سخنرانی  | 
لینک کوتاه :