علما و مفاخر  /  علما و بزرگان دینی  /  قرن چهاردهم

ابراهیم دُنْبَلی خویی

میرزا ابراهیم دُنبُلی خویی (۱۲۴۰-۱۳۲۵ ه.ق)، فقیه و محدّث امامی قرن سیزدهم و چهاردهم هجری قمری بود. میرزا ابراهیم در شهرستان خوی و بعد نجف اشرف علوم دینی را آموخته و به درجه اجتهاد رسید، پس از آن به زادگاهش برگشته و به تدریس، تحقیق و ارشاد مردم پرداخت. او از شاگردان شیخ انصاری، سید حسین کوه کمری، مهدی آل کاشف الغطاء، محمّدحسین بن محمّدهاشم کاظمی به شمار می رود. از خصوصیات بارز میرزا ابراهیم، تقوی، پرهیزکاری، اطعام فقرا، کثرت زیارت قبور ائمه (علیهم السّلام)، وقف اموال در راه خدا و رسیدگی به امور مردم بر شمرده اند. از ایشان تالیفات بسیاری در علوم مختلف برجای مانده است. این عالم در جریان مشروطه در خوی به شهادت رسید.

تعداد بازدید : 3060     تاریخ درج : 1396/06/02    

 آقا میرزا ابراهیم معروف به شهید آذربایجانی، فرزند حسین خان و نواده ی محمدصادق خان دنبلی، در سال 1211 شمسی در خوی متولد شد و مقدمات علوم را در این شهر فرا گرفت. در سال 1225 شمسی برای تکمیل معلومات خود به نجف اشرف مشرف گردید و در جلسات درس شیخ انصاری حاضر شد و استفاده کامل برد و محضر شیخ محمدحسین کاظمی و شیخ مهدی نجفی را درک کرد و غالباً از این دو عالم روایت می کرد و از اساتید خود همچون شیخ محمدحسین کاظمینی و نوه ی کاشف الغطاء (شیخ مهدی مرحوم) اجازه اجتهاد و روایت داشت. وی پس از انجام فریضه حج و اتمام تحصیل به خوی بازگشت...

این عالم نامدار، از نوابغ روزگار و دارای صفات حمیده و اوصاف کثیره است. او از نظر اخلاق، پیشوای صاحبان اخلاق و در جود و کرم، انفاق در راه خدا، و تواضع و پرهیزکاری، یگانه ی روزگار بود. عالمی عابد، زاهدی متقی و شجاع بود. در گفتن حرف حق از هیچ مقامی پروا نداشت. همه ساله نه تنها فقیران شهر را بلکه تمام اهل شهر را بدون استثناء، اطعام می کرد و در ماه مبارک رمضان، به نوبت، به هر یک از پیش نمازهای شهر اقتدا می نمود. به کسانی که ورشکست می شدند کمک می کرد و هر کسی که نیاز به سرمایه داشت، برایش سرمایه فراهم می نمود. هنگام صحبت، کلمه ی من را هرگز به زبان نیاورده و همواره از کلمه ما استفاده می کرد. از نظر مراعات آداب، در اوج قرار داشت. آقا میرزا ابراهیم از دانشمندان مبارز جهان تشیع به شمار می رفت و در علوم اسلامی به ویژه حکمت، سرآمد علمای عصر خود بود.

اوژن اوبن سفیر فرانسه در ایران در سال 1863 میلادی (1242 شمسی) دیداری از خوی داشته است و درباره آیت الله میرزا ابراهیم دنبلی چنین می نویسد:

«آیت الله شهید در یکی از مسافرت های خود به عتبات عالیات درباره یک موضوع دینی با آیت الله حاجی محمدحسن شیرازی مباحثه و در نتیجه اختلاف عقیده پیدا کرد. بعد حاجی میرزا ابراهیم آقا به کاظمین می رود و آیت الله شیرازی در مدارک و اسناد موضوع اختلاف بار دیگر تحقیق می کند و بر او محقق می شود که اشتباه کرده است فوراً از نظر خود عدول کرده و موضوع را به اطلاع حاجی میرزا ابراهیم آقا رسانده و عذر خواهی می نماید.

حاجی میرزا ابراهیم آقا عالمی ثروتمند بود که از نظر اخلاقی سخاوت و گشاده روئی را نیز داشت. وی از درآمدهای خود معمولاً مقدار ناچیزی را به مصرف شخصی رسانده بقیه را صرف خیرات و مبرات می کرد و تمام دارائی خود را وقف نمود. ایشان از شجاعت اخلاقی هم بهره مند بوده و در گفتن حقایق از هیچ مقامی پروا نداشت و همیشه بدین گونه عمل می کرد.

در زمان نهضت مشروطیت، شهر خوی، از شهرهایی بود که دلبستگی شدیدی به نهضت داشت و در پشتیبانی از نهضت دنباله رو تبریز بود. در آغاز، کار مشروطه خواهی در خوی به سمت مردان معتدل و میانه رو و خیراندیش بود. با ورود مجاهدان قفقاز، تمایلات آرام مشروطه خواهی در خوی، رنگ انقلابی گرفت. میرزا جعفر زنجانی، به اتفاق شش تن از خویی های مقیم قفقاز که در آن جا به حرکت های انقلابی پیوسته بودند، وارد خوی شد و مردم را به قیام ترغیب کردند. همزمان با جریان مشروطه، جنگ خوی و ماکو که سیاست محمدعلی شاه بود، با شوراندن عشایر و ایجاد قتل و غارت در روستاها و اطراف شهرها، مردم را از مشروطه رویگردان می کرد آغاز شد. برای اجرای آن نقشه شوم، به تحریک سردار ماکو، کردها برای غارت، به روستاهای شمال خوی تاختند. خوی و ماکو رویاروی هم قرار گرفتند. خوی مشروطه خواه و ماکو طرفدار استبداد بود. در جنگی که درتاریخ 21 شهریورماه 1286 خورشیدی در سکمن آباد خوی روی داد، مجاهدین، شکست فاحشی از مستبدین خوردند. عده ای کشته و اسیر شدند. از جمله اسیران، میرزا جعفر زنجانی، رهبر مجاهدین بود، که بعد از چند روز اسارت او را کشتند. مجاهدین با این شکست سخت به سمت خوی عقب نشینی کردند. خوف و هراس شهر را فراگرفت.

در این میان، برخی از آیت الله میرزا ابراهیم دنبلی که دارای جایگاه مذهبی، سیاسی و مردمی بود، انتظار پیوستن به مشروطه خواهان را داشتند. برخلاف انتظار آن دسته از مردم، این عالم ربانی، با اختیار رویه بی طرفی به کارگشایی امور شرعی می پرداخت. مجاهدین به تلافی شکست خودشان در سکمن آباد وکشته شدن میرزا جعفر زنجانی، می خواستند دست به کشتار مخالفان مشروطه یا کسانی که به این صفت شناخته می شدند، بزنند. در این گیر و دار، مرتضی نامی، از مجاهدین افراطی، در 23 شهریورماه 1286 خ. در خوی، آقا میرزا ابراهیم دنبلی را به همراه آقا ضیا، خواهرزاده وی در منزل آقا میرزا ابراهیم به ضرب گلوله به شهادت رساند.

با توجه به اوضاع نابسامان آن روز، که بر شهر خوی حاکم بود، جنازه آن مرد بزرگ، تشییع نشد بلکه نماز توسط آقا سید علی اکبر موسوی خویی، پدر مرحوم آیت اللَّه سید ابوالقاسم خویی بر جنازه ایشان اقامه شد و درحسینیه میرزا ابراهیم آقا که به نام این مرحوم نامگذاری شده و توسط وی ساخته شده بود مدفون گردید. پس از گذشت چهار سال، هنگامی که خواستند جسم شریفش را بنا بر وصیت خودش، به نجف منتقل کنند، در کمال حیرت سالم یافتند، به طوری که مأمورین مرزی عراق، مانع ورود جنازه شده گفتند: ما اجازه ورود جنازه تازه فوت شده را نداریم! با دادن مبلغی پول به مأمورین جسم شریفش در مقبره ای در وادی السلام نجف، کنار بقعه آیت الله ملا علی بن میرزا خلیل تهرانی، که خود قبلاً آماده کرده بود، مدفون گردید.[1]

شرّفه الله بتشرّف أشرف الأوصیاء وسیّد الأوصیاء علی بن أبی طالب روحی له الفداء.

پی نوشت:

 

[1] سیمای خوی، علی صدرایی خویی، ص ۱۸۲؛ ملخص المقال، ابراهیم دنبلی خویی، ص آخر کتاب؛ علماء معاصرین، محمد علی واعظ خیابانی، ص ۹۱؛ شهیدان راه فضیلت، ص ۵۰۶.

کلمات کلیدی
شهادت  |  خوی  |  مشروطیت  |  زندگینامه  |  وقف  |  استادان  |  میرزای شیرازی  |  شاگردان  |  دعای مستجاب  |  مناظره علمی  |  سفیر فرانسه  |  میرزا ابراهیم دنبلی  |  آثار اجتماعی  |  تولد  |  آثار و تألیفات  |  از نگاه دیگران  |  خاندان  |  سجایای اخلاقی  |  هجرت به نجف  |  دنبلی خویی  |  حسینیه حاج میرزا ابراهیم  |  حکایات  | 
لینک کوتاه :