علما و مفاخر  /  علما و بزرگان دینی  /  قرن یازدهم

سید میر مصطفی حسینی تفرشی

سید میر مصطفی بن حسین حسینی تفرشی یکی از اکابر علمای شیعه در قرن یازدهم و از مبرزترین شاگردان شیخ عبدالله تستری و محقق کرکی بوده است.

تعداد بازدید : 642     تاریخ درج : 1399/05/23    

 

سید میر مصطفی بن حسین حسینی تفرشی (درگذشته بعد از سال ۱۰۴۴ ق) آقا بزرگ می نویسد او در سال ۱۰۴۴ زنده بوده است. یکی از اکابر علمای شیعه در قرن یازدهم و از مبرزترین شاگردان شیخ عبدالله تستری و محقق کرکی بوده است. مرحوم میرزا محمد اردبیلی درباره وی فرموده است: «او سید اجل، جلیل القدر، رفیع

سید میر مصطفی بن حسین حسینی تفرشی (درگذشته بعد از سال ۱۰۴۴ ق) آقا بزرگ می نویسد او در سال ۱۰۴۴ زنده بوده است. یکی از اکابر علمای شیعه در قرن یازدهم و از مبرزترین شاگردان شیخ عبدالله تستری و محقق کرکی بوده است. مرحوم میرزا محمد اردبیلی درباره وی فرموده است: «او سید اجل، جلیل القدر، رفیع الشأن عظیم المنزله، فاضل کامل است و مقام وی بالاتر از آن است که بتوان او را توصیف کرد». مرحوم میرزا عبدالله افندی گفته است: «وی عالم محقق و ثقه و فاضل است»

زندگینامه

تَفْرِشی، مصطفی بن حسین، نویسندۀ کتاب نقد الرجال و عالم رجالی سدۀ ۱۰ و ۱۱ق/۱۶ و ۱۷م. نسب تفرشی از طریق حسن افطس، به امام زین العابدین (ع) می رسد. در نوشته های تذکره نویسان، اطلاعات چندانی دربارۀ زندگانی او در دست نیست؛ جز آنکه خوانساری محتمل دانسته است که وی از عموزادگان میر فیض الله بن عبدالقاهر حسینی، فقیه و متکلم رجالی باشد داماد تفرشی، میرداوود بن اسماعیل هم از علمای شیعه در سدۀ ۱۱ق است افندی نیز در تذکرۀ عنایت الله قُهبایی، یادآوری نکته هایی را در باب مصاحبت وی با تفرشی، به تذکرۀ تفرشی موکول کرده، و از عهده برنیامده است. تفرشی همواره از سوی علمای دوره های بعد برای دقت علمی و دانش فراوان ستایش شده است.

او از بزرگ ترین شاگردان ملاعبدالله شوشتری، رجالی مشهور است. برخی معاصران که از ادامۀ تحصیلات وی نزد ملاعبدالله شوشتری تا سر حد «اجتهاد» سخن گفته اند. به نظر می رسد که میان کسب «اجازۀ روایت» با «اجازۀ اجتهاد» خلط کرده اند. در هر حال، در اجازۀ روایتی که شوشتری به تفرشی داده، اگرچه از وی به عنوان فرزند عزیز یاد کرده، و بر تبحر و مهارت او در علوم حدیث تأکید ورزیده، سخنی دالّ بر فقه دانی او به میان نیاورده است. از اینها گذشته، عمدۀ شاگردان شناخته شدۀ ملاعبدالله شوشتری دارای شهرت و تألیفات حدیثی هستند. از دیگر کسانی که به تفرشی اجازۀ روایت داده اند، عبدالعالی بن علی کرکی عاملی است. همۀ تذکره نویسان مشهور متأخر، دربارۀ شاگردان تفرشی مطلبی نقل نکرده اند. خوانساری گوید که هیچ مشاهده نکرده است عالمی از علمای حدیث از تفرشی روایت کند. شرف الدین علی شولستانی از تفرشی اجازۀ روایت گرفته، و محمدباقر مجلسی، نقد الرجال تفرشی را به واسطۀ او در اختیار داشته است. مامقانی تعجب کرده که چرا تاریخ ولادت و درگذشت تفرشی با همۀ شهرتش ضبط نشده، و به ما نرسیده است. گزارشهای اندکی دربارۀ ایام حیات او در دست است. در ۱۰۴۴ق/۱۶۳۴م که ملامراد تفرشی، التعلیقه السجادیه را به پایان برده، تفرشی را با عبارت «ایده الله» دعا کرده که نشان می دهد هنوز در قید حیات بوده است. نظر به آنکه تفرشی خود گزارش می کند که عبدالعالی بن علی کرکی (د ۹۹۳ق/۱۵۸۵م) را درک کرده، کتاب نقد الرجال را نیز در ۱۰۱۵ق/۱۶۰۶م به پایان رسانیده، و هم آنکه در اجازۀ شوشتری به تفرشی در ۱۰۲۰ق/۱۶۱۱م، با الفاظی در شأن یک جوان از وی یاد شده است، می توان زندگی او را از حدود سالهای دهۀ ۹۸۰ق/۱۵۷۰م تا حدود سالهای دهۀ ۱۰۵۰ق/۱۶۴۰م دانست.

استادان

علامه شیخ عبدالله تستری، محقق کرکی.

شاگردان

نصیر الدین محمد و ….

تألیفات

نقد الرجال.

تفرشی نقد الرجال را تنها یکی از تألیفات خود برشمرده است. به هر روی، گزارشی دال بر وجود کتابی دیگر از او در دست نیست. در نقد الرجال به صراحت یادآور شده که عمدۀ محاسن کتابش، دستاوردهای شاگردی ملاعبدالله شوشتری است. خوانساری با اعتماد به نقلی از سیدنعمت الله جزایری، شباهت روش نقد الرجال تفرشی را به تألیفی از میر فیض الله عبدالقاهر حسینی تفرشی تا آن حد دانسته است که محتمل می داند که او هم از دیگر مشایخ تفرشی باشد. او در نقد الرجال کوشیده است که با نگرشی انتقادی، اقوال و آراء مختلف را در ترتیبی نیکو و عباراتی جامع و کوتاه گرد آورد. حر عاملی و به تبع او افندی و استرابادی گویند که تفرشی در این کتاب، کمتر به رجال متأخر از شیخ طوسی نظر داشته است. در برابر، خوانساری معتقد است که به نسبت دیگر کتابهای رجالی، تفرشی بیشتر به متأخران پرداخته، و حتی به نظر می رسد که برخلاف دیگر رجالیان، قصدش جامعیت در ذکر علمای بزرگ متأخر بوده است. تفرشی در مقدمه ای که بر کتاب خود نوشته است، منابع خود را در نگارش این کتاب ذکر می کند. البته منابع او بیش از آنهاست و بسیاری از آنها را در ضمن کتاب آورده است. بدین طریق، برخی نقلها که از کتب قدما کرده، تنها منبع ما برای دست یابی به آن دیدگاه هاست. از دیگر مزایای کتاب تفرشی را آن دانسته اند که تا سرحد امکان، اقوال علما را بدون تغییر نقل کرده است. نیز از دیگر مزایای کار او، تعرض به مستندات رجالیان در توثیق و تضعیف، برشماردن مشایخ و شاگردان هر راوی، دقت در اختلاف نسخ و کوشش در ضبط صحیح اسامی است. نقد الرجال از همان آغاز نگارش، با استقبال گسترده ای در میان علمای حدیث مواجه گشت و حتی برخی از هم عصران خود تفرشی در زمان حیاتش بر آن حاشیه زدند. پس از آن، حاشیه، شرح و تکمله هایی بر آن نوشته اند که نشان از تداول این کتاب در دوره های مختلف دارد. در میان تکمله هایی که بر این کتاب نوشته شده است، می توان به تکمله الرجال عبدالنبی کاظمی، و در میان حاشیه ها، به تعلیقۀ محمدتقی مجلسی اشاره کرد.

کلمات کلیدی
عالم دینی  |  حوزه علمیه  |  علما و بزرگان  | 
لینک کوتاه :