علما و مفاخر  /  علما و بزرگان دینی  /  قرن یازدهم

عبدالله فاضل تونی

عبداللّه بن محمد تونی،(درگذشته ۱۰۷۱ق) مشهور به فاضل تونی، فقیه و اخباری امامی سدۀ یازدهم. از حیات شخصی او چندان اطلاعی در دست نیست. تونی در اصفهان تحصیل کرد و در مشهد و قزوین نیز سکونت داشت و در کرمانشاه درگذشت. از مهم ترین آثار وی الوافیه است که در آن فصل بندی جدیدی از اصول فقه عرضه کرده است.

تعداد بازدید : 909     تاریخ درج : 1400/11/23    

از تاریخ ولادت، تحصیلات و استادان او اطلاعی در دست نیست. وی در بُشرویه، در چهارده فرسخی تون (فردوس کنونی)، زاده شد. از این رو، ملاعبداللّه، بشرویی خراسانی نیز خوانده شده است.

ملاعبداللّه تونی مدتی در اصفهان و در مدرسه مولی عبداللّه شوشتری اقامت گزید، سپس به مشهد رفت و چندی در آنجا سکونت کرد. بعدها به قصد زیارت عتبات عازم عراق شد، اما در راه، هنگام عبور از قزوین، دوستش مولی خلیل قزوینی از او خواست که در آنجا بماند، و او پذیرفت و مدتی در آن شهر توقف کرد.

حرّ عاملی، از هم عصران وی، او را عالم فاضل ماهر فقیه صالح زاهد خوانده است.

شیخ انصاری، تونی را از عالمان اخباری به شمار آورده است، اما تأمل در مطالب الوافیه نشان می دهد که او اخباری معتدلی بوده که با اصول فقه میانهٔ خوبی داشته و مانند اخباریان افراطی این علم را به کلی فرو نمی گذاشته است. حتی برخی از علما وی را در زمرهٔ اصولیان شمرده اند. در واقع، تونی با تألیف وافیه توانست جریان اخباری گری را به سوی اعتدال هدایت کند. وی در کنار میرزا محمد بن حسن شیروانی (صاحب دو حاشیهٔ فارسی و عربی بر معالم، متوفای ۱۰۹۸ق) و محقق خوانساری (صاحب حاشیه بر معالم، متوفای ۱۰۹۸ق)، حرکت بنیادینی را در ایران آغاز کرد که در برابر جنبش اخباری گری عراق به مرکزیت کربلا، به تقویت مکتب اصولیان منجر شد.

مهم ترین اثر تونی الوافیه است. موضوع این کتاب اصول فقه است. او در این اثر، فصل بندی جدیدی از اصول فقه عرضه کرده است. دیگر آثار وی عبارتند از:

- رسالة مختصرة فی بیان النفی الوجوب العینی للصلاة الجمعة فی زمن الغیبة(رساله ای در اثبات عدم وجوب عینی اقامۀ نماز جمعه در زمان غیبت)؛

- حاشیه بر معالم الاصول

- تعلیقات بر مدارک الاحکام

- شرح ارشاد الاذهان علامه حلّی، در فقه

- حاشیه بر ارشاد الاذهان علامه حلّی، افندی اصفهانی احتمال داده است همان شرح ارشاد باشد؛

- فهرست تهذیب الاحکام شیخ طوسی.

از این میان فقط دو اثر نخست باقی مانده که به چاپ رسیده است.

تونی در ۱۶ ربیع الاول ۱۰۷۱ق در کرمانشاه وفات کرد و همانجا دفن شد.

کلمات کلیدی
تدریس  |  زندگینامه  |  تحصیلات  |  ولادت  |  زادگاه  |  شاگردان  |  رحلت  |  شخصیت اجتماعی  |  زهد و تقوا  |  آثار و تألیفات  |  از نگاه دیگران  |  کرامت  |  جایگاه علمی  |  مقام عالم  |  شاه عباس  |  ملا عبدالله فاضل تونی  |  عبدالله بن محمد تونی بشرویی خراسانی  |  ابتکارات علمی  | 
لینک کوتاه :