علما و مفاخر  /  علما و بزرگان دینی  /  قرن سوم

ابونصر فارابی

ابونصر محمد بن طرخان فارابی در حوالی سالهای ٢٥٩ هجری قمری در نزدیکی فاریاب از شهرهای ترکستان دیده به جهان گشود. ترک یا فارس بودن وی محل مناقشه است ولی گویا پدرش فارس و مادرش ترک بوده است. در چهل سالگی در علوم موسیقی، فلسفه و حکمت سرآمد روزگار شد و سپس به بغداد عزیمت کرد و پس از تسلط بر فلسفه و منطق و آشنایی کامل با فلسفه یونان، درحالی که ارسطو ملقب به لقب معلم اول است فارابی به لقب معلم ثانی مشهور شد. مقام علمی فارابی تا حدی است که ابن سینا گفته است: کتاب مابعدالطبیعه ارسطو را بیش از چهل بار خواندم ولی نفهمیدم تا این که کتاب اغراض مابعدالطبیعه فارابی به دستم رسید و چون آن را مطالعه کردم درهای علم و حل معضلات بر من گشوده شد. در اواخر عمر خود به دربار ابوالحسن علی بن حمدان معروف به سیف الدوله از امراء سلسله بنوحمدان راه یافت و مقرب درگاه شد و سرانجام در سال ٣٣٩ هجری قمری در سن هفتاد سالگی در شهر حلب چشم از جهان فروبست.

تعداد بازدید : 134     تاریخ درج : 1402/08/30    

ابو نصر محمد بن محمد بن طرخان ابن اوزلغ در سال 259 ه/ 873 در «وسیج»، دهکده کوچکی از شهرستان «فاراب» در ترکستان ماوراءالنهر متولد شد و در رجب سال 339 ه/ ژانویه سال 951 م. در دمشق و فات یافت و در«باب الصغیر» به خاک سپرده شد.[1]

فارابی به منظور کسب علوم و معارف در دوران جوانی به بغداد، که در عصر او «مدینة السلام» خوانده می شد، رفت و زیر نظر استادان «مکتب بغداد» به تحصیل منطق، صرف و نحو، فلسفه، موسیقی، ریاضیات و سایر علوم عصر خویش پرداخت. فارابی پس از تحصیلات در بغداد به هرات رفت و در حلقه درس «یوحنا بن حیلان» حاضر شد ولی اقامت او در هرات چندان به طول نینجامید و به بغداد بازگشت. در دوران اقامت در بغداد، فارابی در حلقه درسی منطق و فلسفه «ابو بشر متی بن یونس» حکیم نصرانی شرکت می کرد.

ظهور فارابی معلول نهضت علمی بزرگ است که از میانه قرن دوم در تمدن اسلامی آغاز شده و بعد از وفات آن حکیم نیز تا مدتی ادامه داشته است. این نهضت در بغداد و مرو و سایر بلاد اسلامی به اوج خود رسیده بود. از سوی دیگر فارابی، شاگرد افلاطون و ارسطو بوده و با فلسفۀ یونان انس پیدا کرده است. فارابی با اشراف و آگاهی کامل نسبت به فلسفه یونان و نیز تسلط بر معارف عمیق دین مبین اسلام به جمع میان افلاطون و ارسطو از یک یو و فلسفه و دین از سوی دیگر اقدام کرده است[2]. به این ترتیب، وی به کار بدیع و مهمی دست زده و «براستی باید او را مؤسس فلسفه اسلامی دانست»[3]

تنوع آثار فارابی در علوم و صناعات مختلف، نظیر فلسفه، منطق، نجوم، طبیعیات و الهیات، موسیقی، ادبیات و سیاست از ویژگیهای شخصیت اوست. درباره تعداد آثار فارابی در میان محققان اتفاق نظر وجود ندارد اما تعداد این آثار و نیز تنوع آنها بسیار قابل توجه است. از میان تمام آثار فارابی می توان به دو کتاب ارزشمند آراء اهل مدینه فاضله و سیاسة المدنیه اشاره کرد. فارابی کتاب سیاست مدنیه را در دوران جوانی و کتاب آراء اهل مدینه فاضله را در دوران پیری تألیف کرده که هر دوی آنها از بحثهای تربیتی مشحون است.

پی نوشت ها:

[1] ناظرزاده کرمانی،فرناز. فلسفه‌ سیاسی فارابی. تهران: انتشارات دانشگاه الزهراء، 1376.

[2] فخری، ماجد. فارابی 1965.

[3] داوری اردکانی، رضا. فارابی‌ مؤسس‌ فلسفه اسلامی. تهران: انتشارات پژوهشگاه‌ علوم‌ انسانی و مطالعات‌ فرهنگی، 1377.

کلمات کلیدی
زندگینامه  |  ابو نصر فارابی  |  آثار و تألیفات  |  حیات علمی  | 
لینک کوتاه :